Geçiş Dönemi Türk Edebiyatı (PDF

Türklerin Orta Asya'da İslamiyet'i benimsemesiyle birlikte edebiyatta da önemli değişimler yaşandı. Daha sonraki dönemlerde yaşanacak olan divan edebiyatı ve Türk halk edebiyatı gibi dönemlere geçiş birden yaşanmadı. Hem İslamiyet'ten Önceki Türk Edebiyatı'nın hem de İslami Dönem Türk Edebiyatı'nın bazı özelliklerini taşıyan Geçiş Dönemi Türk Edebiyatı başlamış oldu. Bu yazıda Geçiş Dönemi hakkında gerekli bütün bilgileri bulabilirsiniz. Ayrıca konu anlatımını içeren Geçiş Dönemi Türk Edebiyatı PDF'si ve Geçiş Dönemi Türk Edebiyatı Powerpoint sunusunu da bilgisayarınıza ya da telefonunuza indirebilirsiniz.

Yine yazıda daha önce paylaştığım Geçiş Dönemi İlk Eserleri olan Kutadgu Bilig, Divânü Lügati't-Türk, Atabetü'l-Hakayık ve Divan-ı Hikmet ve Dede Korkut Hikâyeleri hakkında hazırladığım PDF ve slaytlara ait bağlantılara ulaşabilirsiniz.

Geçiş Dönemi’nin Ortaya Çıkışı

Türklerin İslamiyet’i kabul etmesiyle toplum hayatında büyük değişimler yaşanmıştır. İnanç sistemindeki değişim; kültürü, sosyal hayatı, sanatı ve edebiyatı doğrudan etkilemiştir.
İslamiyet öncesinde Türkler arasında Gök Tanrı inancı, Şamanizm ve Paganizm gibi inanışlar yaygındı. Göktürkler Gök Tanrı inancını benimserken Uygurlar Budizm ve Mani dininin etkisinde kalmıştır.
Karahanlı Devleti döneminde Türkler büyük ölçüde İslamiyet’i kabul etmiş ve yeni bir medeniyet çevresine girmiştir. Böylece Türk edebiyatında “Geçiş Dönemi” adı verilen süreç başlamıştır.

Geçiş Dönemi’nin Genel Özellikleri

Bu dönemde eski Türk edebiyatı anlayışı tamamen terk edilmemiş, yeni İslami anlayışla birlikte kullanılmaya devam etmiştir. Bu nedenle eserlerde hem eski kültürün hem de İslam medeniyetinin etkileri görülür.
Eserer genellikle didaktik yani öğretici özellik taşır. Amaç; topluma ahlaklı, dürüst, sabırlı ve erdemli olmayı öğretmektir.
Metinlerde öğretici yön ile sanatlı anlatım bir arada kullanılmıştır. Böylece eserler hem bilgi veren hem de estetik yönü bulunan metinler hâline gelmiştir.

Dil ve Anlatım Özellikleri

Geçiş dönemi eserleri çoğunlukla Hakaniye Türkçesiyle yazılmıştır. Türkçe temel dil olarak korunmuş, ancak Arapça ve Farsça kelimeler de kullanılmaya başlanmıştır.
Bu dönemde hem Uygur alfabesi hem de Arap alfabesi kullanılmıştır. Böylece eski kültürel unsurlarla yeni dinî anlayış birlikte devam etmiştir.
Dil, halkın anlayabileceği kadar sade tutulmaya çalışılmıştır. Özellikle dinî ve ahlaki öğütlerin toplumun her kesimine ulaşması amaçlanmıştır.

Şiir Özellikleri: Ölçü, Kafiye ve Nazım Birimi

Geçiş dönemi şiirlerinde hem hece ölçüsü hem de aruz ölçüsü kullanılmıştır. Bu durum, eski Türk şiiriyle yeni İslami şiir anlayışının birleştiğini göstermektedir.
Şiirlerde dörtlük nazım birimi kullanılmaya devam ederken beyit de yaygınlaşmaya başlamıştır. Böylece Divan edebiyatının temelleri atılmıştır.
Kafiye anlayışında eski Türk şiirinin etkileri sürmüş, yarım uyak ve redif kullanımı devam etmiştir. Bazı şiirlerde aaab, cccb, dddb şeklindeki uyak düzeni görülmüştür.
Arap ve Fars edebiyatından alınan gazel ve mesnevi gibi nazım şekilleri zamanla Türk edebiyatında kullanılmaya başlanmıştır.

Geçiş Dönemi’nde Edebiyatın Gelişimi

Türk sanatçıları başlangıçta Arap ve İran edebiyatındaki eserleri örnek almıştır. Ancak zamanla kendi kültürlerini de katarak özgün eserler ortaya koymuşlardır.
Bu dönem, sonraki yüzyıllarda gelişecek olan Divan edebiyatının hazırlık süreci kabul edilir. Aynı zamanda halk edebiyatı da eski sözlü geleneklerin devamı olarak yaşamayı sürdürmüştür.
Halk edebiyatı, İslamiyet öncesi sözlü kültürün İslam etkisiyle şekil değiştirmiş yeni hâli olarak gelişmiştir. Bu nedenle eski gelenekler tamamen kaybolmamıştır.

Geçiş Dönemi’nin Önemli Eserleri

Kutadgu Bilig, devlet yönetimi ve ideal insan anlayışını anlatan önemli bir siyasetnamedir. Eserde bilgi, adalet ve ahlak konuları üzerinde durulmuştur.
Divânü Lügati't-Türk, Türkçenin ilk sözlüğü kabul edilir. Türk dilinin zenginliğini göstermek amacıyla yazılmıştır.
Atabetü'l-Hakayık, insanlara doğru yaşamı öğütleyen didaktik bir eserdir. Dinî ve ahlaki konular sade bir dille anlatılmıştır.
Divan-ı Hikmet, tasavvuf düşüncesini halka öğretmek amacıyla yazılmış şiirlerden oluşur. Eserde sade dil ve hece ölçüsü dikkat çeker.
Dede Korkut Hikâyeleri, eski Türk kültürüyle İslami unsurları bir arada taşıyan önemli eserler arasında yer alır.

Sonuç

Geçiş Dönemi Türk Edebiyatı, Türklerin İslamiyet’i kabul ettikten sonra yaşadığı kültürel değişimin edebiyata yansıdığı önemli bir süreçtir.
Bu dönemde eski Türk şiiri geleneği korunurken İslam medeniyetinin etkileri de edebiyata girmiştir. Böylece Türk edebiyatı hem milli özelliklerini sürdürmüş hem de yeni bir kültürel kimlik kazanmıştır.

Geçiş Dönemi Eserleri PDF ve Slayt Arşivi

Dede Korkut Hikâyeleri Divânü Lügati't-Türk Kutadgu Bilig Atabetü'l-Hakayık Divan-ı Hikmet