Divanı Lügat'it Türk, İslami Dönem Türk Edebiyatı'nın önemli eserlerinden biridir. Türk Dili ve Edebiyatı dersinde ayrıntılı bir şekilde işlenen önemli bir konudur. Bu yazıda Divanu Lügat'it-Türk hakkında gerekli bütün bilgilere ulaşabilirsiniz. Ayrıca bu notları PDF formatında indirebilir ve yine üstte slayt şeklini gördüğünüz powerpoint slaytına ulaşabilir, derslerde kullanabilirsiniz. Divanu Lügat'it-Türk PDF dosyasını ve powerpoint slaytını indirebileceğiniz bağlantı yazımızın sonunda sunulmuştur.
Temel Bilgiler ve Yazılış Süreci
- Yazarı: Kaşgarlı Mahmud. (Kendisini "Türklerin en iyi eğitimli, en soylu ve en iyi kargı kullanan kişisi" olarak tanımlar).
- Yazılış Tarihi: 1072 yılında yazılmaya başlanmış, 1074 yılında tamamlanmıştır.
- Kime Sunuldu? Dönemin Abbasi Halifesi el-Muktedî Bi-emrillah'a sunulmuştur.
- Dönemi: Karahanlı Dönemi (Geçiş Dönemi) eseridir.
Yazılış Amacı
- Araplara Türkçeyi öğretmek ve Türkçenin Arapça kadar zengin, köklü bir dil olduğunu kanıtlamak.
- Eserin girişinde Türkçenin Arapça ile "at başı beraber" (eşit) gittiği vurgulanır.
- Türklerin siyasi gücünü dil yoluyla da tescillemek amaçlanmıştır.
Kaşgarlı Mahmut Kimdir?
- Kaşgarlı Mahmut sadece bir sözlük yazarı değil, aynı zamanda büyük bir araştırmacıdır.
- 1008 yılı civarında Doğu Karahanlı Devleti'nin başkenti Kaşgar’da doğmuştur. Karahanlı sülalesinden gelen bir bey olduğu düşünülmektedir.
- Kitabını masa başında değil, Türk boylarını (Oğuz, Kıpçak, Çigil, Yağma vb.) adım adım gezerek hazırlamıştır.
- Hem Türk kültürüne hem de İslam ilimlerine son derece hâkimdir. Kendisini "Türklerin en fasih (açık konuşan), en beliğ (güzel konuşan), en iyi eğitim görmüş, en soylu ve en iyi kargı kullanan kişisi" olarak tanımlayarak, eserinin güvenilirliğini vurgulamıştır.
Dîvânu Lugâti’t-Türk’ün Önemi
- Türkçenin Arapça ile yarışabilecek kadar köklü ve zengin bir "bilim ve edebiyat dili" olduğunu kanıtlayan ilk büyük eserdir.
- İslamiyet öncesi döneme ait sav (atasözü), sagu (ağıt) ve koşuk (şiir) gibi ürünleri yazıya dökerek günümüze ulaşmalarını sağlayan en önemli derlemedir.
- 11. yüzyıl Türk dünyasının coğrafyasını, inançlarını ve soy kütüklerini içeren bir ansiklopedi niteliğindedir.
Eserin İçeriği ve Yapısı
- İlk Sözlük: Türkçeden Arapçaya yaklaşık 8.000-9.000 kelime barındırır.
- Dil Özellikleri: Madde başları Türkçe, açıklamaları ise Arapçadır. Kelimeler Arapça vezinlerine göre sıralanmıştır.
- Sözlü Edebiyat Hazinesi: Kelimeleri açıklarken sav, sagu ve destan parçalarından örnekler veren ilk eserdir.
İlkler ve Eşsiz Özellikler
- İlk Türk Dünyası Haritası: Eserin sonunda renkli bir dünya haritası bulunur. Bu, Japonya’yı gösteren ilk dünya haritasıdır.
- Ansiklopedik Kimlik: Mitoloji, gelenek-görenek, giyim kuşam ve tıp bilgileri içerir.
- Türk Takvimi: On iki hayvanlı Türk takviminin ortaya çıkış hikayesini ve işleyişini anlatan temel kaynaktır.
Divanü Lugâti’t-Türk Nasıl Bulundu?
1917 yılında yaşlı bir kadının bir sahafa getirdiği kitabı rastlantı eseri Ali Emiri Efendi bulur. Kitabın değerini anlayan Ali Emiri, 30 altın vererek hazineyi satın alır ve şu meşhur sözü söyler:
"Bu kitap değil, Türkistan’dır. Türkistan değil, bütün cihandır!"
Kitap, Kilisli Rifat Bilge tarafından titizlikle tasnif edilerek yayına hazırlamıştır.
🎓 Sınavlar İçin Kritik Notlar
- Karıştırma: Dîvânu Lugâti’t-Türk Araplara karşı yazılmıştır; Muhakemetü'l-Lügateyn ise Farsçaya karşıdır.
- Dil Yanılgısı: Eserin dili Hakaniye Türkçesidir (Karahanlıca). Dil henüz sadedir, "ağır ve yoğun" Arapça etkisi yoktur.
0 Yorumlar
Yorumlarınızı bekliyorum.