10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları (2025-2026)

SohaniSharma

2025-2026 yılı Türk Dili ve Edebiyatı dersi için hazırlanan MEB Yayıncılık'a ait 10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı cevaplarını yazımızda bulabilirsiniz. Yazının içinde sorulara tam ve doğru şekilde yer verildi.

Bazı soruların cevaplarının görsel olarak daha anlaşılır olacağını düşünerek bu sorulara görsel üzerinden cevap verdik. Ayrıca "10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Sayfa..." ara başlıklarıyla aradığınız sayfayı rahatça bulmanızı sağladık.

Aradığınız cevaba rahatça ulaşmak için hemen altta yer verilen "İçindekiler" bölümünden faydalanabilirsiniz. Soruları ararken karşılaştığınız zorlukları sayfanın sonundaki yorum bölümünden bize ulaştırabilirsiniz.

Kitabın tamamı bu başlık altına eklenmeye devam edecektir. Takipte kalın, kolay gelsin...

10. Sınıf MEB Yayınları Edebiyat Ders Kitabı Cevapları

• Sayfa 12 Cevapları
• Sayfa 13 Cevapları
• Sayfa 15 Cevapları
• Sayfa 16 Cevapları
• Sayfa 19 Cevapları
• Sayfa 20 Cevapları
• Sayfa 21 Cevapları
• Sayfa 22 Cevapları
• Sayfa 23 Cevapları
• Sayfa 24 Cevapları
• Sayfa 25 Cevapları
• Sayfa 26 Cevapları
• Sayfa 27 Cevapları
• Sayfa 28 Cevapları
• Sayfa 29 Cevapları
• Sayfa 30 Cevapları
• Sayfa 32 Cevapları
• Sayfa 33 Cevapları
• Sayfa 34 Cevapları
• Sayfa 35 Cevapları
• Sayfa 36 Cevapları
• Sayfa 37-38 Cevapları
• Sayfa 40 Cevapları
• Sayfa 41 Cevapları
• Sayfa 43 Cevapları
• Sayfa 44 Cevapları
• Sayfa 45 Cevapları
• Sayfa 46 Cevapları
• Sayfa 47 Cevapları
• Sayfa 48 Cevapları
• Sayfa 49 Cevapları
• Sayfa 50 Cevapları
• Sayfa 51 Cevapları
• Sayfa 52-53 Cevapları
• Sayfa 54 Cevapları
• Sayfa 58 Cevapları
• Sayfa 59 Cevapları
• Sayfa 60 Cevapları
• Sayfa 61-62 Cevapları
• Sayfa 63 Cevapları
• Sayfa 64 Cevapları
• Sayfa 65-66 Cevapları
• Sayfa 67 Cevapları
• Sayfa 68 Cevapları
• Sayfa 69 Cevapları
• Sayfa 70 Cevapları
• Sayfa 71 Cevapları
• Sayfa 72 Cevapları
• Sayfa 73 Cevapları
• Sayfa 74 Cevapları
• Sayfa 75 Cevapları
• Sayfa 76 Cevapları
• Sayfa 77-78 Cevapları
• Sayfa 79 Cevapları
• Sayfa 80 Cevapları
• Sayfa 81-82 Cevapları
• Sayfa 83 Cevapları
• 📂 2. TEMA: SAYFA 84-153 ARASI

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Sayfa 12

SORU: Aşağıdaki görselleri inceleyerek müziğin toplum hayatındaki yeri ve önemiyle ilgili düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.

CEVAP: Müzik toplum hayatında merkezi bir öneme sahiptir. Geçmişimizi, millî değerlerimizi, kültürümüzü ve çağdaş dünyayı tanımamızı sağlar. Bu değerlere sahip çıkmamızda ve onları köprü vazifesi görerek gelecek nesillere aktarmamızda en etkili araçlardan biridir.

SORU 1: Ezgilerin kültürü nesillere aktarmadaki etkisi hakkında neler söyleyebilirsiniz?
CEVAP: Ezgiler kültürü sonraki nesillere taşıyan görünmez bir bağdır; insanlar toplumsal hafızayı, gelenekleri ve ortak duyguları bu yolla öğrenip içselleştirirler.

SORU 2: Türklerin yaşadığı coğrafyalarda kopuzun farklı isim ve sıfatlarla anılmasının sebepleri neler olabilir?
CEVAP: Türklerin tarih boyunca çok geniş coğrafyalara göç etmesi ve yerleştikleri bölgelerdeki yerel ağızlarla etkileşime girmesi, kopuzun her bölgede değişik adlarla (bağlama, dombra, dutar vb.) anılmasına yol açmıştır.

SORU 3: Saz yapımında kullanılan malzemelerin kültürel boyutu hakkındaki düşünceleriniz nelerdir?
CEVAP: Sazın yapımında kullanılan ağaç türleri (dut, ardıç, ceviz vb.) ve malzemeler, o bölgenin doğasını, yaşam koşullarını ve estetik anlayışını yansıtan kültürel birer kimlik taşıyıcısıdır.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Sayfa 13

SORU 1. Okuduğunuz şiir ile dinlediğiniz/izlediğiniz türkü arasındaki farklılıklar nelerdir?

CEVAP: Şiirde temel odak noktası sözlerin gücü ve anlam derinliğidir; okur kendi hayal gücüyle duygu katar. Türküde ise müzik ve ritim ön plandadır; ezgi, sözün etkisini artırarak dinleyiciye farklı bir estetik keyif verir.

SORU 2. Not aldığınız farklılıkların nedenleri hakkındaki görüşlerinizi açıklayınız.

CEVAP: Bu farklılıkların temel nedeni, şiir ve türkünün farklı sanat disiplinlerine (edebiyat ve müzik) ait olmasıdır. Birinde anlatım aracı sadece dil iken, diğerinde dil ile sesin (enstrüman ve vokal) birleşimi söz konusudur.

SORU 3. Okuduğunuz şiirden mi, dinlediğiniz türküden mi daha fazla etkilendiniz? Gerekçeleriyle açıklayınız.

CEVAP: Dinlediğim türküden daha çok etkilendim. Çünkü müziğin ruhu dinlendirici ve duygulu havası, sözlerin yarattığı anlam dünyasını daha etkileyici bir seviyeye taşıyor.

SORU 4. Koşmadaki isim ve sıfat tamlamalarını tespit ederek bunların şiire katkıları hakkındaki fikirlerinizi açıklayınız.

CEVAP: Şiirde geçen "bu telaşın, deli gönül, iki adam, yalan dünya, bir top bez, devr-i Adem" gibi ifadeler tamlamalara örnektir. Bu tamlamalar şiirin imgelerini somutlaştırır, anlatımı zenginleştirir ve dizelere ritmik bir güzellik katarak anlamı derinleştirir.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Sayfa 15

Aşağıda yer alan görselde Sayfa 15'teki etkinliklerin tam ve doğru çözümleri yer almaktadır. Görsele tıklayarak büyütebilirsiniz.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Sayfa 16

SORU: Sayfa 17-18’deki koşuğu göz gezdirerek okuyunuz ve metinde dikkatinizi çeken kelimelerin altını çiziniz.

CEVAP:
• 1. Dörtlük: tipi
• 2. Dörtlük: şarlayarak
• 3. Dörtlük: tor
• 6. Dörtlük: semiz
• 8. Dörtlük: halelendi
• 12. Dörtlük: acun

SORU: İncelediğiniz görsellerden ve altını çizdiğiniz kelimelerden faydalanarak okuyacağınız koşuğun içeriğine yönelik tahminlerde bulununuz.

CEVAP: Seçilen kelimeler ve görseller, metnin bahar mevsimi, tabiatın uyanışı ve doğa manzaraları üzerine kurgulandığını göstermektedir.

SORU: Koşuğa uygun bir okuma yöntemi belirleyiniz.

CEVAP: Koşuk, tabiatın canlanmasını ve yaşama sevincini lirik bir dille anlattığı için coşkulu ve orta tempoda bir okuma yöntemi tercih edilmelidir.

SORU: Koşuğu okurken tahminlerinizin doğruluğunu değerlendiriniz.

CEVAP: Metin incelendiğinde tahminlerimin doğru çıktığı görülmüştür; koşuk tamamen doğanın uyanışı ve baharın getirdiği güzellikleri konu almaktadır.

Vurgu, tonlama ve telaffuzunuza dikkat ederek şiiri ezgili bir şekilde okumaya özen gösteriniz.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Sayfa 19

SORU 1: Aşağıdaki tabloya okuduğunuz koşuğun orijinal metninde anlamını bilmediğiniz kelime veya kelime gruplarını, bunların anlamlarına dair tahminlerinizi yazınız.

CEVAP:
• Şarlamak: Gürlemek, suların gürültüyle akması.
• Tor: Genç, tecrübesiz (veya metne göre ağ/araç).
• Semiz: Besili, etli, şişman.
• Halelenmek: Etrafında ışık halkası oluşmak, aydınlanmak.
• Acun: Dünya, yeryüzü.

SORU 2: Okuduğunuz koşukta geçen kelimelerin zaman içinde şekil ve anlam yönünden nasıl bir değişim ve dönüşüm geçirdiğini ortaya koyan tabloyu tamamlayınız.

CEVAP: Sorunun detaylı tablo çözümü aşağıdaki görselde sunulmuştur:

SORU 3: Aşağıdaki infografikte “iyi” sözcüğünün Türkçenin yazılı metinlerle takip edilebilen dönemlerindeki değişimi gösterilmiştir. İnfografikten hareketle “iyi” sözcüğünün günümüze kadar geçirdiği ses değişimlerini ilgili kutucuklara

yazınız.

CEVAP: "İyi" kelimesinin tarihsel süreçteki ses değişimleri şu şekildedir:

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Sayfa 20

BİRLİKTE ÖĞRENELİM:

Sayfa 19’daki tablodan hareketle kelimelerin biçim ve anlam yönünden farklılaşmasının nedenlerine dair grup tartışması sonuçları ve çıkarımlar aşağıda yer almaktadır.

SORU: Belirlediğiniz kelimelerin anlam ve şekil yönüyle nasıl bir değişim-dönüşüm geçirdiğini açıklayınız.

CEVAP: Okuduğumuz koşuktaki birçok kelime ses ve anlam değişimine uğramıştır. Örneğin:

• Yaşıl → Yeşil: Ünlü değişimi yaşanmıştır.
• Tag → Dağ: Baştaki "t" sesi yumuşayarak "d" sesine dönüşmüştür.
• Yinçü → İnci: Ciddi bir ses değişimi ile günümüze ulaşmıştır.
• Buka → Boğa: Sert ünsüzler yumuşamıştır.
• Kayguk: Eskiden "hareketli" anlamındayken, bugün "kaygı" (endişe) olarak anlam kaymasına uğramıştır.
• Sevnüp → Sevinip: Yardımcı ünlü türemesi ve ses uyumu gerçekleşmiştir.

Bu değişimlerin temel sebebi dillerin yaşayan bir varlık olması, zamanla söyleyiş kolaylığı (ekonomiklik ilkesi) aranması ve kültürel etkileşimlerdir.

SORU: Tartışma sonucunda oluşturduğunuz listeden hareketle kelimelerin biçim ve anlam yönünden farklılaşmasının nedenlerine dair çıkarımlarınızı aşağıdaki alana yazınız.

📝 ÇIKARIMLARIMIZ:

Kelimelerin zaman içinde farklılaşmasının temel nedenleri şunlardır:

• Söyleyiş Kolaylığı: Sert seslerin zamanla yumuşaması ve halkın kelimeleri daha zahmetsiz söyleme eğilimi.
• Ses Olayları: Dilin kendi iç dinamikleriyle (ünlü uyumları, ünsüz değişimleri) geçirdiği evrim.
• Anlam Kayması: Toplumsal ihtiyaçlar değiştikçe kelimelerin eski anlamlarını yitirip yeni kavramları karşılaması.
• Kültürel Etkileşim: Farklı coğrafyalar ve milletlerle kurulan ilişkilerin dilin yapısına yansıması.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Sayfa 21

SORU 1: Koşuk metninin ait olduğu dönemde Türklerin yaşam tarzına dair hangi çıkarımlarda bulunabilirsiniz? Gerekçelendirerek yazınız.

CEVAP: Metinden hareketle Türklerin o dönemde göçebe (konargöçer) bir yaşam sürdüğü çıkarılabilir. Şiirde geçen doğa betimlemeleri, av sahneleri ve hayvanlarla ilgili ifadeler, toplumun hayvancılıkla uğraştığını ve doğayla iç içe, dinamik bir hayat tarzına sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

SORU 2: Türklerin yaşam tarzının koşuk metninde ele alınan konulara etkisi hakkında ne düşünüyorsunuz? Yazınız.

CEVAP: Yaşam tarzı edebiyatın aynasıdır. Türklerin bozkır hayatı yaşaması, şiirlerde dağ, kar, yağmur, bulut gibi tabiat unsurlarının merkezi bir yer tutmasını sağlamıştır. Ayrıca savaşçı kimlikleri, lirik duyguların yanında destansı bir söyleyişin de metne sızmasına neden olmuştur.

SORU 3: Türklerin yaşam tarzını göz önünde bulundurduğunuzda koşuk metninin ait olduğu dönemdeki sözlü ürünlerin dili hakkında neler söyleyebilirsiniz?

CEVAP: Bu dönem ürünleri saf ve duru bir Türkçe ile söylenmiştir. Henüz yabancı dillerin (Arapça, Farsça vb.) etkisinin başlamadığı bu dönemde, dil günlük yaşamın ihtiyaçlarına cevap veren, somut ve halkın doğrudan anlayabileceği kadar doğaldır.

SORU 4: Koşuk metninin ait olduğu dönemdeki şiirlerle ilgili hangi özelliklere ulaşabilirsiniz? Yazınız.

CEVAP: Şiirlerin "Kopuz" adı verilen telli bir çalgı eşliğinde söylendiği, genellikle hece ölçüsü ve dörtlük nazım birimi kullanıldığı görülmektedir. Temalar ise ağırlıklı olarak tabiat sevgisi, aşk, kahramanlık ve ölüm (sagu) etrafında şekillenmektedir.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Sayfa 22

SORU 1: Aşağıdaki Venn şemasında yer alan ahenk, ezgi ve ritim kavramlarının tanımlarını okuyunuz. Bu tanımlardaki ortak ve farklı yönleri tespit ederek bunları şema üzerinde ilgili yerlere yazınız.

CEVAP: Venn şemasının doldurulmuş hali aşağıdaki görselde sunulmuştur. Görsele tıklayarak tam boyutta inceleyebilirsiniz:

SORU 2: Okuduğunuz koşukta birbiriyle ahenkli kelimeler hangileridir? Bu kelimeler şiirin ahengine nasıl katkı sağlar? Yazınız.

CEVAP: Koşukta dize sonlarında yer alan “esneyü – ösneyü”, “kasnayu – tanlaşu” ve “yagmurın – karın” gibi kelimeler ses benzerlikleri taşır. Bu kelimeler kafiye ve redif oluşturarak şiirde ses uyumunu sağlar, ritmi belirginleştirir ve metne müzikal bir kalite katar.

SORU 3: Okuduğunuz koşuğun teması nedir? Aynı temada bir şiir yazacak olsanız hangi ahenk unsurlarını kullanırdınız? Yazınız.

CEVAP: Koşuğun teması doğa ve baharın uyanışıdır. Ben de benzer bir temada şiir yazacak olsaydım, özellikle doğanın seslerini yansıtan aliterasyon (ünsüz tekrarı) ve asonans (ünlü tekrarı) gibi unsurları kullanır; redif ve kafiyelerle akıcılığı artırırdım.

SORU 4: Koşukta ahengi sağlayan kelimelerin temayı yansıtmada etkili olduğunu düşünüyor musunuz? Açıklayınız.

CEVAP: Evet, kesinlikle etkilidir. Ses uyumları ve ritim, baharın coşkusunu ve doğanın dinamizmini sadece anlam olarak değil, işitsel olarak da hissettirir. Kelimelerin birbirine eklemlenişindeki akıcılık, doğadaki canlanma duygusunu pekiştirir.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Sayfa 23

DÜŞÜN

SORU: Koşuğun ahenk unsurları nelerdir?
CEVAP: Kafiye var, aynı sesler tekrar ediyor. Bir de ölçüyle söylenmiş, bu da kulağa uyumlu geliyor.

SORU: Koşuğun söylenme amacı ne olabilir?
CEVAP: Doğayı, baharı ve insanların sevinçlerini anlatmak için söylenmiş olabilir. Hem de insanları coşturmak için.

SORU: Koşuğun iletileri nelerdir?
CEVAP: Doğa canlanıyor, hayvanlar ve insanlar mutlu oluyor. Yani hayatın yenilenmesi ve bereketi anlatılıyor.

Sıra Sizde - REŞİDE HATİCE HANIM VAKFI

SORU 1: Reşide Hatice Hanım’ın karakteriyle ilgili çıkarımlarınızı arkadaşlarınızla paylaşınız.
CEVAP: Bence çok merhametli ve yardımsever biriymiş. İnsanları düşünmekle kalmamış, hayvanların bile susuz kalmamasını istemiş. Yani hem duyarlı hem de vicdanlı bir insan olduğu belli.

SORU 2. a) Toplumda hangi sorunlara çözüm üretmek veya hangi alanlarda farkındalık yaratmak amacıyla bir vakıf kurmayı düşünürdünüz?
CEVAP: Mesela sokak hayvanları için ya da eğitim için vakıf kurmak isterdim. Çünkü hayvanlar aç ve susuz kalıyor, çocuklar da bazen okumakta zorlanıyor.

SORU 2. b) Kuracağınız vakıf bünyesinde ne tür projeler üretmek isterdiniz?
CEVAP: Hayvanlar için ücretsiz mama ve barınaklar yapılabilirdi. Eğitim için de ücretsiz kurslar, kitap dağıtımı ve burs projeleri olurdu. Hem insanlar hem hayvanlar faydalanmış olurdu.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Sayfa 24

SORU 1: Sayfa 17-18’de okuduğunuz koşukla aşağıdaki şiiri, tabloda verilen ölçütlere göre karşılaştırarak bu şiirlerin benzer ve farklı yönlerini tespit ediniz. Bu tespitleri yaparken nasıl bir yol izlediğinizi gerekçeleriyle açıklayınız.

LİSAN ŞİİRİ

SORU 2: Şimdiye kadar edindiğiniz bilgilerden ve yukarıdaki tabloda yaptığınız tespitlerden hareketle sözlü gelenekle ilgili genellemeleri yazınız. Yazdığınız genellemeleri arkadaşlarınızla paylaşınız.
CEVAP: Sözlü gelenekte şiirler genelde doğayı, hayatı ve sevinçleri anlatıyor. Şiirler ezberlenip dilden dile aktarılıyor, yani yazıya değil söze dayanıyor. Ahenk çok önemli, bu yüzden kafiye ve tekrarlarla söyleniyor. Halkın anlayacağı sade bir dil kullanılıyor. Kısacası sözlü gelenekte şiirler hem eğlence hem de duygu paylaşımı için söylenmiş.

SORU 3: Koşuğun ve Lisan adlı şiirin içeriğini nasıl bir görselle yansıtmak isterdiniz? Gerekçelendirerek açıklayınız.
CEVAP: Bence koşuğu yansıtan görselde bahar gelsin, dağlar yeşersin, yağmur yağsın

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Sayfa 25

SORU: Aşağıda verilen şiirleri içerik, şekil, ahenk, dil ve üslup özellikleri bakımından inceleyerek Türk şiirinin değişim ve dönüşümüyle ilgili çıkarımlarda bulununuz. Yaptığınız çıkarımları değerlendirme bölümüne yazınız. 

📝CEVAP:  Türk Şiirindeki Değişim ve Dönüşümle İlgili Değerlendirmem

 Türk şiiri, başlangıçtaki milli ve sade yapısını muhafaza etmeye çalışmış; Divan döneminde yabancı dillerin etkisine girmiş, ancak modern dönemle birlikte tekrar halkın anlayabileceği sade, yaşayan Türkçe çizgisine geri dönmüştür. Bu süreçte biçimler değişse de ahenk ve duygu yoğunluğu Türk şiirinin temel direği olmaya devam etmiştir.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Sayfa 26

Birlikte Öğrenelim
Aşağıdaki yönergeleri takip ederek çalışmayı yapınız.

1. İstasyon: İçerik
SORU: Koşukta insan ve doğa sevgisi nasıl ele alınmıştır?
CEVAP: İnsan ve doğa iç içe, bahar gelince hem insanlar hem de hayvanlar mutlu oluyor.

SORU: Koşuğun konusu duygu dünyanızda nasıl bir etki bıraktı?
CEVAP: Beni huzurlu yaptı, sanki baharın gelişini yaşadım gibi hissettirdi.

SORU: Koşuğun içeriğini yansıttığını düşündüğünüz kelimeler nelerdir?
CEVAP: Yağmur, çiçek, dağ, gök, sevinç. Çünkü doğanın canlanmasını en iyi bunlar anlatıyor.

---

2. İstasyon: Şekil
SORU: Koşuğun şekil özellikleri nelerdir?
CEVAP: Dörtlüklerden oluşuyor, kafiye ve ölçüyle söylenmiş.

SORU: Koşuğun sözlü edebiyat geleneğine ait olduğunu hangi gerekçelere dayandırabilirsiniz?
CEVAP: Yazılı değil, sözlü aktarılmış. Ahenk var, kolay ezberleniyor.

SORU: Koşukta kullanılan şekil unsurlarının şiire katkıları neler olabilir?
CEVAP: Şiiri akıcı ve ritimli yapıyor, dinleyenin aklında kalmasını sağlıyor.

---

3. İstasyon Dil ve Üslup
SORU: Söyleyicinin dil ve üslup seçiminde hangi unsurlar etkili olmuş olabilir?
CEVAP: Halkın anlayacağı sade dil, doğaya duyulan sevgi ve coşku etkili olmuş.

SORU: Bu koşuğu siz söyleseydiniz dil ve üslupta ne gibi değişiklikler yapardınız?
CEVAP: Günümüz Türkçesiyle söylerdim ki herkes daha kolay anlasın.

SORU: Koşukta kullanılan dil ve üslubun söyleyiciyle okuyucu arasında kurduğu bağ hakkında neler söyleyebilirsiniz?
CEVAP: Samimi bir bağ kuruyor, dinleyen kendini şiirin içinde hissediyor.

---

4. İstasyon Ahenk
SORU: Okuduğunuz koşuğun akılda kalıcılığı hakkında neler söyleyebilirsiniz?
CEVAP: Kafiye ve tekrarlar sayesinde kolay hatırlanıyor.

SORU: Koşuktaki hangi ahenk unsurlarının koşuğun ritmine daha fazla katkı sağladığını düşünüyorsunuz?
CEVAP: Kafiye ve redifler bence en çok katkıyı sağlıyor.

SORU: Ahenk unsurlarını kullanarak şiirin bir bölümünü yeniden yazınız:
CEVAP: “Dağlar yeşerir, sular taşar,
Gök gürler, yıldırımlar coşar,
İnsan sevinir, hayvan koşar,
Bahar gelir, gönül şenleşir.”

---

➡ Grup olarak aşağıdaki sorulara cevaplar arayınız.
SORU: Koşuğun yapı özellikleriyle söylendiği dönem arasında nasıl bir ilişki vardır?
CEVAP: Dönemin insanları yazıdan çok söze önem verdiği için koşuklar dörtlükler ve kafiyelerle söylenmiş. Okuma-yazma bugünkü kadar yaygın olmadığı için akılda kolay kalacak, müzük eşliğinde okunan şiirler tercih edilmiş.

SORU: Şiirden koşuğun söylendiği dönemin toplum özellikleriyle ilgili ne gibi çıkarımlara ulaşabilirsiniz?
CEVAP: Doğayla iç içe yaşıyorlarmış, hayvanları ve baharı çok önemsiyorlarmış.

SORU: Yapı unsurlarının, dil ve anlatım özelliklerinin dönem ve toplumla ilişkisine yönelik görüşleriniz nelerdir?
CEVAP: Toplum sade yaşıyormuş, şiir dili de sade. Ayrıca doğa sevgisi toplumun kültürüne çok yansımış.

➡ Ortak görüşlerinizi yazılı hâle getirerek öğrenme duvarında sergileyiniz.
CEVAP: Koşukların yapısı, sözlü edebiyat dönemine uygun olarak dörtlükler ve kafiyelerle kurulmuştur. Bu da şiirlerin kolay ezberlenip aktarılmasını sağlamıştır. Şiirden anladığımız kadarıyla o dönemde insanlar doğayla iç içe yaşamış, baharı, hayvanları ve bereketi çok önemsemişlerdir. Dil sade ve anlaşılırdır, çünkü halkın günlük hayatıyla uyumlu olmalıdır. Yani koşuklar hem toplumun yaşam tarzını hem de doğaya olan sevgisini yansıtan şiirlerdir.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Sayfa 27

SORU: Okuduğunuz koşuğu, aşağıda verilen koşma ile içerik ve yapı özellikleri açısından karşılaştırarak balık kılçığı diyagramında gösteriniz.

CEVAP: Aşağıdaki görselde verilmiştir.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 28

SORU: a) Aşağıdaki tabloda, tahlil ettiğiniz koşuğun dil ve anlatım özellikleriyle ilgili cümleler verilmiştir. Doğru olduğunu düşündüğünüz özelliği onaylama işareti ( ✔ ) ile işaretleyiniz. Yanlış olduğunu düşündüğünüz özelliğin doğrusunu yazınız.

CEVAP: Aşağıdaki görselde verilmiştir.

SORU: b) Koşuğun ezgi ve ahenginin şiirde tespit ettiğiniz dil ve anlatım özelliklerine olan etkisi ve katkısıyla ilgili düşüncelerinizi yazınız.

CEVAP: Ezgi ve ahenk, şiiri daha akıcı ve etkileyici yapıyor. Duygular daha güçlü hissediliyor. Bu da doğa sevgisini ve duygusal yoğunluğu artırıyor.

SORU: 2. a) Koşuğun dil ve anlatım özelliklerinden hareketle söyleyicinin üslup seçimi hakkındaki görüşlerinizi yazınız.

CEVAP: Koşuğun dili sade ve anlaşılır. Doğayı anlatırken benzetmeler kullanmış. Bu da üslubunu samimi ve duygulu yapıyor.

SORU: 2. b) Söyleyicinin böyle bir üslup seçmesinin sebepleri neler olabilir? Düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.

CEVAP: Böyle bir üslubu seçmesinin sebebi, insanların kolay anlaması ve duygularını direkt aktarmak istemesi olabilir. Ayrıca o dönemde halk arasında süslü değil, sade dil tercih ediliyordu.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 29

SORU: 1. Tahlil ettiğiniz koşuktan ve Lisan adlı şiirden alınan aşağıdaki parçalardan tabloda istenen kelime ve kelime grubu çeşitlerini bularak ilgili alana yazınız.

CEVAP:

İsim:
Koşuktakiler: bulut, yağmur, tor, kır, kar, sel, buz, dağ, su, bulut, kayık
Lisan şiirindekiler: söz, fikir, ışık, Türkçe, halk, yol

Sıfat:
Koşuktakiler: ak, mavi
Lisan şiirindekiler: açık, müteradif, yeni

İsim tamlaması:
Koşuktakiler: dağların suyu
Lisan şiirindekiler: halkın yolları

Sıfat tamlaması:
Koşuktakiler: ak tor, mavi bulutlar
Lisan şiirindekiler: açık söz, müteradif (eş anlamlı) söz, yeni söz

SORU: İsim ve sıfatların, bunlarla kurulan tamlamaların metnin içeriğine, dil ve anlatımına katkısıyla ilgili görüşlerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.

CEVAP: Bence isimler ve sıfatlar metne renk katıyor. Mesela sıfatlar doğayı ve duyguları daha canlı anlatıyor. İsimler de neyin üzerinde durulduğunu net gösteriyor. Bu sayede şiir hem daha akıcı oluyor hem de gözümüzde canlanıyor.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 30

Aşağıdaki yönergeleri takip ederek çalışmayı yapınız.
➡ Öğretmeninizin rehberliğinde dört gruba ayrılarak grupları numaralandırınız.
➡ Grup olarak tek dörtlükten oluşan bir şiir yazınız.
➡ Şiirinizde hece ölçüsünü kullanınız.
➡ Şiirinizi grup numarasıyla belirtilen aşağıdaki yönergelere göre yazınız.

SORU: 1. Grup: Şiirinizde özel ve soyut isimlere yer vererek “merhamet” temasını işleyiniz.

CEVAP-1:
Yaralı bir kuş gördüm,
Kanadında acılar.
Merhametle sarıldım,
Kalbim doldu sevinçler.

CEVAP-2:
Yetimi gülümsetmek,
En güzel ibadettir.
Kalpten kalbe uzanmak,
Merhametle hürmettir.

SORU: 2. Grup: Şiirinizde niteleme ve belirtme sıfatlarına yer vererek “sevgi” temasını işleyiniz.

CEVAP-1:
Temiz yürekli insan,
Sıcak gülüşle gelir.
Berrak sevgiler doğar,
Küçük kalplerde filiz.

CEVAP-2:
O derin, güzel sevgi,
Her gönülde ışık var.
Bir tatlı, duru hisle,
Bütün yollar hep bahar.

SORU: 3. Grup: Şiirinizde isim ve sıfat tamlamalarına yer vererek “vatanseverlik” temasını işleyiniz.

CEVAP-1:
Kutsal vatan toprakları,
Yiğit asker korur bizi.
Mavi gökler, şanlı bayrak,
Umudumuz, gurur izi.

CEVAP-2:
Temiz kalpli genç yürekler,
Bu güzel yurt sevdasında.
Al bayrağın gölgesinde,
Birlik olur her zamanda.

SORU: 4. Grup: Şiirinizde topluluk ismi ve zincirleme isim tamlamalarına yer vererek “özgürlük” temasını işleyiniz.

CEVAP-1:
Özgürlük tutkusu halkın,
Gençlerin coşan yüreğinde.
Dağların, ovaların sesi,
Umut dolu günlerde hep izinde.

CEVAP-2:
Köylerin, şehirlerin çocukları,
Barış ve kardeşlik şarkısı söyler.
Güneşin altın ışıklarıyla,
Özgürlük bayrağı göğe yükselir.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 32

Aşağıdaki yönergeleri takip ederek çalışmayı yapınız.
➡ Aşağıda verilen cümle ve metinlerdeki değerleri tespit ederek 32. sayfadaki grup çalışmasını yapınız.
➡ SAVLAR - SAGU - OĞUZ KAĞAN DESTANI metinlerini inceleyiniz.
➡ Öğretmeninizin rehberliğinde gruplara ayrılınız.

GRUP-1: SAVLAR ve SAGU Üzerinden Değerler

Tespit Ettiğimiz Değerler:

• Doğruluk ve Erdem: “Erdem başı dil” gibi sözler dürüst olmanın önemini gösteriyor.
• Danışma ve Akıl Kullanma: Fikir alışverişinin önemi vurgulanmıştır.
• Cesaret ve Fedakârlık: Yiğitlerin düşmanla savaşması ve cesur olmaları.
• Yardımseverlik: Erlerin açları doyurması ve misafirperverlik.

Günümüzde Yaşatılması:

• Okul ve arkadaş ortamında fikir alışverişi ve tartışma kültürünün geliştirilmesi.
• Sosyal sorumluluk projeleriyle yardımseverliğin artırılması.

Toplum Yaşamına Etkisi: İnsanlar arasında güven artar, toplumsal birlik ve dayanışma güçlenir.

GRUP-2: OĞUZ KAĞAN DESTANI Üzerinden Değerler

Tespit Ettiğimiz Değerler:

• Liderlik ve Sorumluluk: Halkın güvenliği ve düzenin sağlanması.
• Tecrübe ve Bilgelik: Büyüklerin fikirlerine ve deneyime verilen önem.
• Adalet ve Eşitlik: Hakların korunması ve adaletli yönetim.
• İnanç ve Saygı: Kutsal değerlere ve Tanrı'ya olan güven.

Günümüzde Yaşatılması: Adaletli yönetim anlayışının her alanda uygulanması ve tecrübeli kişilerin rehberliğinden faydalanılması.

Toplum Yaşamına Etkisi: Güvenli ve huzurlu bir ortam oluşur, toplumun ortak değerleri korunur.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 33

Tahlil ettiğiniz koşuktan ve aşağıdaki metinlerden faydalanarak soruları cevaplayınız.

📖 KUYUCAKLI YUSUF Metni Cevapları

SORU: 1. a) Tahlil ettiğiniz koşuk ile Kuyucaklı Yusuf adlı metinden alınan parçanın ilişkili olduğu bilim dalı/dalları nelerdir?

CEVAP: Bence hem koşuk hem de Kuyucaklı Yusuf doğa ve insanların yaşamını anlatıyor, bu yüzden coğrafyayla ilgisi var. Bir de insanlarla kasabalar, hayvanlar, yaşam şekilleri olduğu için sosyoloji ve edebiyatla de bağlantılı diyebiliriz.

SORU: b) Bu bilim dalı/dalları metinlerde nasıl ele alınmıştır?

CEVAP: Koşukta doğa ve hayvanlar, insanlarla birlikte kısa ve akıcı bir şekilde anlatılmış, kafiyeler ve tekrarlarla daha eğlenceli olmuş. Kuyucaklı Yusuf’ta ise kasaba ve doğa çok detaylı, gözlemlerle anlatılmış, sanki oradaymışsın gibi bir his veriyor. Yani birinde hızlı ve akıcı, diğerinde uzun ve detaylı bir anlatım var.

🌲 KELTEPE ORMANLARINDA BİR GÜN Metni Cevapları

SORU: 1. a) Tahlil ettiğiniz koşuk ile Keltepe Ormanlarında Bir Gün adlı metinden alınan parçanın ilişkili olduğu bilim dalı/dalları nelerdir?

CEVAP: Bence hem koşuk hem de Keltepe Ormanları metni doğa ve insan hayatını anlatıyor, yani coğrafya ile ilgili. Bir de ormanlar, bitkiler, hayvanlar ve insanların yaşam tarzı anlatıldığı için biyoloji ve sosyolojiyle de bağlantısı var.

SORU: b) Bu bilim dalı/dalları metinlerde nasıl ele alınmıştır?

CEVAP: Koşukta doğa ve hayvanlar kısa ve kafiyeli, akıcı bir şekilde anlatılmış; insanlar ve olaylar daha sembolik ve genel bir şekilde verilmiş. Keltepe Ormanları metninde ise doğa çok detaylı ve gözlemci bir biçimde anlatılmış, adeta oradaymışsın gibi hissettiriyor.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 34

YÖNERGE: Aşağıda sözlü kültür ürünü örneklerinin yer aldığı infografik verilmiştir. İnfografikten faydalanarak soruları cevaplayınız.
(AŞIKLIK GELENEĞİ, MASAL, NASREDDİN HOCA...)

SORU: 1. Sözlü kültür ürünlerinin toplum ve birey üzerindeki etkileri hakkındaki düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.

CEVAP: Bence sözlü kültür ürünleri insanları hem eğlendiriyor hem de öğretiyor. Masallar, fıkralar ve halk hikâyeleri sayesinde hayal gücümüz gelişiyor. Karagöz ve meddah gibi oyunlar insanları güldürüp düşündürüyor. Ayrıca, bunlar insanları bir araya getirip toplum bağlarını güçlendiriyor. Birey olarak da kendimizi ve kültürümüzü daha iyi tanıyoruz.

SORU: 2. Bir toplumun hafızasını oluşturan sözlü kültür ürünlerinin korunmasının millî kimliğin sürekliliğine katkısı nelerdir? Yazınız.

CEVAP: Bence sözlü kültür ürünleri milletimizin geçmişini ve değerlerini hatırlatıyor. Nesilden nesile aktarılması, kültürün kaybolmasını önlüyor. Bu sayede millî kimliğimiz güçlü kalıyor ve kültürümüz süreklilik kazanıyor. Ayrıca gençler de kendi tarihini öğrenmiş oluyor.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 35

Ders Dışı Etkinlik

Etkinliğin Adı: Dijital Kültür

Aşağıdaki metni okuyunuz ve yönergeleri takip ederek etkinliği gerçekleştiriniz:
"EZGİ VE ŞİİR ODAĞINDA SÖZLÜ GELENEĞİN YENİDEN İNŞASI VE ÇAĞDAŞ EDEBİYATTAKİ GÖRÜNÜRLÜĞÜ"

1. Sözlü ve yazılı kültür ürünlerinin toplum hafızası ve millî kimliğe etkisi:
Bence sözlü ve yazılı kültür ürünleri milletimizin geçmişini ve değerlerini hatırlatıyor. Masallar, hikâyeler, şiirler ve eski belgeler toplumun hafızasını oluşturuyor. Bu sayede millî kimliğimiz güçleniyor ve kültürümüz kaybolmuyor.

2. Kültür ürünlerini gelecek kuşaklara aktarmak için neler yapılabilir?
Bunları kitaplarda, dergilerde ve internet sitelerinde paylaşabiliriz. Masalları ve hikâyeleri videoya çekip sosyal medyada gösterebiliriz. Okullarda sözlü kültür etkinlikleri düzenlemek de faydalı olur.

3. Dijitalleşmenin kültür ürünlerine etkisi:
Dijitalleşme sayesinde eski hikâyeler, şiirler ve oyunlar daha çok kişiye ulaşabiliyor. Ama bazen insanlar sadece ekranlara bakıp kitap okumayı unutuyor, bu da eksik kalabilir.

4. Dijital teknolojiden yararlanma yolları:
Sözlü kültür ürünlerini videoya çekip YouTube veya TikTok’ta paylaşabiliriz. Podcast veya ses kayıtları da yapılabilir. Ama bunları paylaşırken doğruluğuna dikkat etmeli, yanlış bilgi vermemeliyiz.

5. Çıkarımlar ve eksikler:
Sözlü ve yazılı kültür ürünlerini derlemek çok önemli, çünkü yok olmalarını önlüyor. Ama bazen bazı hikâyeler veya şarkılar unutuluyor. Bunun için daha çok kayıt yapılmalı, kitaplaştırılmalı ve okullarda öğretilmeli.

SONUÇ:
Bence sözlü ve yazılı kültür ürünleri bizim geçmişimizi, değerlerimizi ve hayal gücümüzü koruyor. Onlar sayesinde tarihimiz unutulmuyor ve millî kimliğimiz güçleniyor. Gelecek kuşaklara aktarabilmek için kitaplar, videolar, internet ve okul etkinlikleri çok işe yarıyor. Dijital teknoloji ile bu ürünleri daha fazla kişiye gösterebiliriz ama doğruluğuna dikkat etmek lazım. Sonuç olarak, sözlü ve yazılı kültür ürünlerini derlemek, kaydetmek ve paylaşmak hem kültürümüzü yaşatıyor hem de bizlere ve gençlere değerli bilgiler bırakıyor.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 36

📖 ŞİİR ANALİZİ ETKİNLİĞİ

Aşağıdaki şiirlerden faydalanarak soruları cevaplayınız:
GÜN OLUR, ŞARKIMIZ, DALLAR, GÜNEŞ SALINCAĞI

SORU: 1. Farklı dönemlerde söylenen/yazılan şiirlerin aynı temayı işlemesiyle ilgili düşünceleriniz nelerdir?

CEVAP: Bence farklı dönemlerde yazılmış şiirler aynı temayı işlediğinde insanlar hala aynı duyguyu hissedebiliyor. Mesela doğa, zaman veya hayatla ilgili duygular her dönemde önemli oluyor ve şairler bunları farklı şekilde anlatıyor.

SORU: 2. Tahlil ettiğiniz koşukla yukarıdaki şiirleri içerik ve tema açısından ilişkilendirerek bu şiirlerden hangisinin koşukla benzer özellikler taşıdığını tespit ediniz.

CEVAP: Bence Şükûfe Nihal’in Dallar şiiri koşukla benziyor. Bunu anlamak için şiirlerde doğa, duygular ve insanın yaşamla ilişkisini inceledim. Koşuk da genellikle doğa ve duygularla ilgili olduğu için bu şiirle benzer.

SORU: a) Belirlediğiniz şiirde söyleyicinin hitap ettiği varlık ya da kavrama yönelik duyguları hakkında neler söyleyebilirsiniz?

CEVAP: Şair ağaç dallarına ve doğaya saygı ve merakla bakıyor. Dallara sanki konuşuyormuş gibi davranıyor ve doğadaki değişimi hissediyor.

SORU: b) Şairin okuyucuya aktarmak istediği duygu ve düşünceler nelerdir?

CEVAP: Şair doğanın canlı ve hareketli olduğunu, her şeyin değiştiğini ve hayatın bazen hüzünlü bazen umutlu olduğunu anlatmak istiyor.

SORU: c) Belirlediğiniz şiirde açık ve örtük iletili dizeler hangileridir?

CEVAP:
Açık ileti: “Bir yaprak uçtu gene; Solgun kuru bir yaprak…” (Yaprağın düştüğünü direkt söylüyor.)
Örtük ileti: “Dallar kopan çığlıkla damla damla eriyor” (Doğadaki değişimin hüzün ve kayıp duygusunu ima ediyor.)

SORU: 4. Belirlediğiniz şiirin temasıyla şairin ruhsal durumu arasında nasıl bir ilişki kurulabilir?

CEVAP: Şiirin teması doğa ve değişim olduğu için şairin ruh hali biraz hüzünlü ama aynı zamanda meraklı. Mesela “Bir parça güneş diye gönlümüz can veriyor” dizeleri şairin umut ve hayata bağlılığını gösteriyor.

SORU: 5. Yukarıdaki şiirlerden faydalanarak şiir-şair ilişkisi hakkında çıkarımlarda bulununuz.

CEVAP: Bence bir şiir şairin hislerini ve dünyaya bakışını gösteriyor. Şair doğayı gözlemlediği için şiirinde doğa canlı ve duygusal bir şekilde anlatılmış. Duygular ve gözlemler şiirin temasını belirliyor.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 37-38

Aşağıdaki metinleri okuyunuz ve metinlerle ilgili izlenimleriniz doğrultusunda beğenilerinizi gerekçelendirerek ilgili boşluklara yazınız.

Bozkurtların Ölümü Metni:
Bozkurtların Ölümü adlı metinden etkilendim.
Çünkü; eski Türklerde güreşin ve yiğitliğin ne kadar önemli olduğunu gösteriyor. Ayrıca erlerin kendilerini tanıtırken kullandıkları sözler çok güçlü ve heyecan vericiydi.

Fesübhanallah! Metni:
Fesübhanallah! adlı metinden etkilendim.
Çünkü; coğrafyanın insanların hayatını ve karakterini nasıl etkilediğini çok güzel anlatmış. Denizcilerin dayanışması ve farklı yaşam tarzları dikkatimi çekti.

Dile Gelen Taş Metni:
Dile Gelen Taş adlı metinden etkilendim.
Çünkü; denizin gözyaşlarını kıskanması çok farklı ve duygusal geldi. Aşkı ve hasreti böyle bir benzetmeyle anlatması hoşuma gitti.

Türk Köylüsü Şiiri:
Türk Köylüsü adlı metinden etkilendim.
Çünkü; köylünün hem sabırlı hem de güçlü bir insan olarak anlatılması çok hoşuma gitti. Zorluklara rağmen ayağa kalkabilmesi bana umut verdi.

📋 ÇIKIŞ KARTI

Koşukla ilgili beğenilerinizi ifade eden üç cümle yazınız:

• 1. Koşuğu beğendim çünkü doğayı çok canlı bir şekilde anlatıyor.
• 2. Okurken gözümün önünde yağmur, dağlar ve çiçekler canlandı.
• 3. Ayrıca insanların sevinciyle hayvanların hareketi çok güzel birleşmiş.

Koşuğa değer kattığını düşündüğünüz iki özelliği yazınız:

• 1. Doğayı ayrıntılı anlatması ve benzetmelerle süslenmesi koşuğa değer katıyor.
• 2. Eski Türklerin yaşamını ve doğayla bağını göstermesi bence önemli.

Koşuğu siz söyleseydiniz hangi yapı özelliğini değiştirirdiniz?

Cevap: Ben söyleseydim koşuğun uzunluğunu biraz kısaltırdım. Çünkü çok uzun olunca insanın dikkati dağılabiliyor.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 40

🎵 TÜRKÜLER DOLUSU ŞİİRİ SORULARI

SORU: 1. Toplumların, geleneklerini şiirsel bir dille yansıtmalarının gerekçeleri neler olabilir?

CEVAP: Çünkü gelenekler şiirle anlatılınca hem daha güzel hem de daha kalıcı olur. İnsanların duygularını yansıtır, unutulmaz hale gelir.

SORU: 2. a) Okuduğunuz şiirde türküye ait hangi unsurlara yer verilmiştir?

CEVAP: Türkülerin gerçek hayatı yansıtmaları, samimi olmaları, temiz olmaları, bazen acıları anlatmaları ve ilk söyleyenlerinin belli olmadığı gibi unsurlara yer verilmiş.

SORU: 2. b) Siz olsaydınız türkülerin hangi yönlerini şiirinize yansıtırdınız?

CEVAP: Ben olsam türkülerdeki samimiyeti ve hüzünlü yanlarını işlerdim. Halkın çektiği sıkıntıları anlatırdım.

SORU: 3. Şair, şiirini oluştururken toplumun hangi özelliklerini ön plana çıkarmıştır?

CEVAP: Şair, halkın içtenliğini ve doğallığını ön plana çıkarmış. Bu da milli değerlerimizle, yani köy yaşamı, birlik ve samimiyetle bağlantılı.

SORU: 4. Okuduğunuz şiire göre türkü, söyleyiciyle toplum arasında nasıl bir bağ kurmuştur?

CEVAP: Türkü, söyleyenle halkı bir araya getiriyor. İnsanların ortak duygularını paylaşıp birbirine bağlamasını sağlıyor. Söyleyici unutulmuş olabilir ama türkülerde yüreği yani duyguları yaşıyor.

SORU: 1. Aşağıdaki sözlü kültür ürünlerinin söyleyiş özellikleriyle ilgili tahminlerinizi yazınız.

CEVAP: Görselde verilmiştir.

SORU: 2. Deyimlerin anlamlarını tahmin ediniz ve TDK ile karşılaştırınız.

• Türkü tutturmak: (Tahmin: Başlamak) / (TDK: Bir türküyü tekrarlayıp durmak)

• Türkü çağırmak: (Tahmin: Söylemek) / (TDK: Türkü söylemek)

• Türkü yakmak: (Tahmin: Besteleyip söylemek) / (TDK: Bir olay karşısında türkü bestelemek)

• Köy türküsü: (Tahmin: Köyü anlatan) / (TDK: Köyü veya köylüyü anlatan türkü)

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 41

SORU: 5. a) Türkü kelimesinin size çağrıştırdıklarını aşağıdaki kutucuklara yazınız.

CEVAP: Görselde verilmiştir.

SORU: b) Kutucuklara yazdığınız ifadelerden faydalanarak aklınıza gelen türkü isimlerini yazınız.

CEVAP: Çanakkale Türküsü, Uzun İnce Bir Yoldayım, Hekimoğlu, Fikrimin İnce Gülü, Ayağında Kundura, Kırmızı Gülün Alı Var, Bahçada Yeşil Çınar, Elif Dedim Be Dedim, Benim Sadık Yarim Kara Toprak.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 43

SORU: 1. Okuduğunuz metnin bağlamını göz önünde bulundurarak aşağıdaki kelimelerin/kelime gruplarının anlamlarına yönelik tahminlerde bulununuz.

CEVAP: Görselde verilmiştir.

SORU: 2. Aşağıdaki dizelerde altı çizili kelimeleri farklı anlamlara gelecek şekilde cümle içinde kullanınız.

• Böyle kalmaz elbet sonu hoş olur.
  👉 Cümle: Sınıfta kalmayı hiç düşünmüyorum.

• İnme turnam inme sen bu pınara.
  👉 Cümle: Ani gelen inme sonrası felç kalmış.

• Katar katar olmuş gelir, turnalar.
  👉 Cümle: İyi bir tasarruf sistemi için gelirin giderinden çok

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 44

📜 METİN ANALİZİ

Türkülerin Oluşması ve Yayılması metninden hareketle soruları cevaplayınız.

SORU: 1. Türküler sözlü geleneğin hangi özelliklerini taşır? Yazınız.

CEVAP: Türküler dilden dile geçer, halkın ortak malıdır, anonimdir yani çoğu zaman kimin söylediği bilinmez. Kültürün en önemli taşıyıcılarından biridir.

SORU: 2. Türkülerin kuşaktan kuşağa aktarılmasının sebepleri hakkındaki düşüncelerinizi yazınız.

CEVAP: İnsanlar türküyü sever, paylaşır ve anlatır. Eskiden kervanlar, âşıklar, askerler ve göçler sayesinde türküler yayılırdı. Günümüzde ise radyo, televizyon ve dijital platformlar aracılığıyla çok daha hızlı yayılıyor.

SORU: 3. Türkülerin yayılma şekillerinde zamanla ne tür değişiklikler olduğunu örnekler vererek açıklayınız.

CEVAP: Zamanla sözleri ve ezgileri değişikliğe uğrayabiliyor. Mesela bir türkü başka bir şehirde farklı bir ağızla söylenebilir, yeni dizeler eklenebilir veya bazı kısımlar zamanla unutulabilir. Kaynak kişiler de aktarım sırasında kendilerinden bir şeyler katarak değişiklik yapabilirler.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 45

SORU: Turnalar türküsünün tabloda verilen ahenk özelliklerini belirleyerek ilgili kavramların karşısına yazınız.

CEVAP: Görselde verilmiştir.

Dilimizin İncelikleri

SORU: Turnalar türküsünün konusundan yola çıkarak türkünün içeriğine uygun kısa bir hikâye yazınız. Başkahramanı ve turnaları betimleyiniz.

Hikâye:
Köyde yaşayan Mehmet, günlerini çoğunlukla derenin kenarında geçirirdi. Gökyüzüne bakmayı çok severdi. Bir gün göç zamanı geldiğinde turnalar köyün üzerinden geçti. Bembeyaz, uzun boyunlu, zarif kuşlardı. Kanatları gökyüzünü süpürür gibi ağır ağır çırpınıyordu. Sanki gökyüzüne çizgi çizen kalemler gibiydiler.

Mehmet, onları görünce çok duygulandı. Çünkü ağabeyi yıllar önce gurbet ellere gitmişti. “Keşke turnalar ağabeyime haber götürse” diye içinden geçirdi. Turnaların dizilişini izlerken kalbinde hem sevinç hem de bir sızı vardı.

O günden sonra Mehmet ne zaman turnaları görse, içinde aynı duygular kabarırdı. Köyde herkes turnaları görünce baharın geldiğini anlardı ama Mehmet için turnalar hep özlemin ve sevginin simgesiydi.

Başkahraman: Mehmet → Köyde yaşayan, özlem duyan bir çocuk.

Turnalar: Uzun boyunlu, beyaz, zarif ve göç eden kuşlar.

Kullandığım sözcük türü: En çok sıfat kullandım (bembeyaz kuşlar, uzun boyunlu, zarif, ağır, sızı dolu). Çünkü betimleme yaparken varlıkların nasıl göründüğünü anlatmak için sıfatlar çok gerekli oluyor.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 46

SORU: 1. Turnalar türküsüyle Atem Tutam Men Seni adlı ninniyi tabloda verilen ölçütlere göre karşılaştırınız.

CEVAP: Görselde verilmiştir.

SORU: 2. Türkü ve ninni metinlerinin yapı unsurlarının içeriğe katkısıyla ilgili düşüncelerinizi söyleyiniz.

CEVAP: Türküde tekrarlar ve ahenk, özlemi daha güçlü hissettiriyor. Ninnideyse uyumlu sözler ve ritim, bebeği sakinleştirip uyutuyor. Yani yapı unsurları içeriğe tam uyuyor, hisleri daha etkili anlatıyor.

SORU: 3. Turnalar türküsünün ve ninninin içeriğini nasıl bir görselle yansıtmak isterdiniz?

CEVAP: Turnalar türküsünü görselleştirsem uzak diyarlara uçan turnalar, arkada özlemle bakan bir insan resmi olurdu. Çünkü türkünün özü hasret. Ninniyi görselleştirsem bir annenin bebeğini kucağında sallayıp şefkatle uyutmasını çizerdim. Çünkü ninni sevgi ve huzurla ilgili.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 47

📋 BİRLİKTE ÖĞRENELİM

SORU: Aşağıdaki yönergeleri takip ederek çalışmayı yapınız.

Turnalar Türküsünün Seçilen Dil ve Anlatım Özellikleri:

• 🔹 Sembol: Turnalar uzaklık ve hasretin sembolü olmuş.
• 🔹 Mecaz anlam: “Turnalar” derken aslında sevgiliye ya da gidene sesleniliyor.
• 🔹 İçtenlik: Duygular samimi, sanki direkt kalpten çıkmış gibi.
• 🔹 Seslenme ifadeleri: “Turnalar” diye hitap var, bu da türküyü daha canlı yapıyor.
• 🔹 Tekrarlı ifadeler: Aynı sözlerin tekrarı türkünün ahengini artırıyor.
• 🔹 Yalın anlatım: Sade, herkesin anlayabileceği sözler kullanılmış.
• 🔹 Çağrışım: Turna deyince akla göç, uzaklık, özlem geliyor.
• 🔹 Benzetme: İnsan duyguları turnaların yolculuğuna benzetiliyor.

SORU: 1. Türkünün ait olduğu edebî geleneğin metnin dil ve anlatım özellikleriyle ilişkisi nedir?

CEVAP: Bu türkü halk edebiyatına ait, o yüzden dili sade ve anlaşılır. Yani herkes duyunca hemen anlayabiliyor. Ağır kelimeler yok, çünkü halkın kendi diliyle söylenmiş. Duygular da çok içten anlatıldığı için gelenekle uyum sağlıyor.

SORU: 2. Dil ve anlatım özelliklerinin söyleyicinin üslubunu oluşturmadaki rolü nedir?

CEVAP: Türküdeki sade ve samimi dil söyleyicinin üslubunu belirliyor. İnsan kendini zorlamadan söylüyormuş gibi duruyor. Basit sözlerle derin duygular anlatılınca dinleyen daha çok etkileniyor. Böylece üslup, türkünün duygusunu daha güçlü hale getiriyor.

SORU: 3. Söyleyicinin böyle bir üslup tercih etmesinin sebepleri neler olabilir?

CEVAP: Bence söyleyen kişi, herkese ulaşmak istemiş. Karmaşık sözler kullansa halk anlamazdı. Sade söyleyince hem genç hem yaşlı herkes aynı duyguyu hissediyor. Ayrıca özlem gibi büyük duygular zaten basit sözlerle daha doğal anlatılıyor.

SORU: 4. Söyleyicinin üslubunun içerikle uyumu hakkındaki görüşleriniz nelerdir?

CEVAP: Bence çok uyumlu. Çünkü türküde hasret, ayrılık gibi şeyler var. Bunları sade ve içten sözlerle söylemek daha etkili oluyor. Eğer süslü, karışık sözler olsaydı duygu kaybolabilirdi. Bu yüzden üslup ile içerik birbirini tamamlıyor.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 48

🔍 ÇÖZÜMLEYEBİLME

Birlikte Öğrenelim - GRUP ÇALIŞMASI

Aşağıdaki yönergeleri takip ederek çalışmayı yapınız.

I. Grup: İçerik

SORU: Türkünün söylenme amacı ne olabilir?

CEVAP: Türkü, sevilen kişiye özlem duygusunu anlatmak için söylenmiş olabilir. Turnalar aracılığıyla haber gönderme isteği var. Bu yüzden türkü, hem dertleşme hem de umut verme amacı taşıyor.

SORU: Türküdeki en belirgin duygu nedir?

CEVAP: Türkünün en belirgin duygusu özlemdir. Sevdiğine kavuşamamanın verdiği bir hüzün vardır. Ama içinde biraz da umut hissi vardır.

SORU: Söyleyicinin türküdeki duyguyu hangi kelimelerle aktardığını düşünüyorsunuz?

CEVAP: “Yarali” kelimesi acıyı gösteriyor. “Nazlı sevdiğim” sözü sevgiyi belli ediyor. “Haber sorayım” da özlemi anlatıyor.

II. Grup: Şekil

SORU: Türkünün şekil özelliklerini belirleyiniz?

CEVAP: Türkü dörtlüklerle söylenmiştir. Hece ölçüsü kullanılmıştır. Nakarat kısmı tekrar ettiği için kolay akılda kalır.

SORU: Okuduğunuz türkünün halk şiiri geleneğine ait olduğunu hangi gerekçelerle açıklayabilirsiniz?

CEVAP: Anonimdir yani kimin yazdığı belli değildir. Hece ölçüsüyle söylenmiştir. Ayrıca turna gibi halk kültüründe çok kullanılan bir sembol vardır. Saz eşliğinde söylenmektedir.

SORU: Türküde kullanılan şekil unsurlarının türküye katkıları neler olabilir?

CEVAP: Tekrarlar türküyü akılda tutmayı kolaylaştırır. Ölçü sayesinde düzenli bir ahenk oluşur. Dörtlükler ise söylemesi rahat bir yapı sağlar. Kafiye ve redifler şiire ahenk katar.

III. Grup: Dil ve Üslup

SORU: Söyleyicinin dil ve üslup seçiminde hangi unsurlar etkili olmuş olabilir?

CEVAP: Söyleyici sade bir dil kullanmış. Çünkü herkesin anlamasını istemiştir. Kendisi de halkın içinden bir kişi olduğu için halkın kullandığı günlük kelimeleri tercih etmiştir.

SORU: Türküde kullanılan dil ve üslubun, söyleyiciyle okuyucu arasında kurduğu bağ hakkında neler söyleyebilirsiniz?

CEVAP: Sade dil sayesinde herkes bu türküyü kolayca anlayabilir. Okuyan da söyleyen de aynı duyguyu hisseder. Bu da güçlü bir bağ oluşturur.

IV. Grup: Ahenk

SORU: Türkünün akılda kalıcılığı hakkında neler söyleyebilirsiniz?

CEVAP: Nakaratın tekrar etmesi çok etkili olmuş. Bu tekrarlar türküye bir ezgi katıyor. O yüzden akılda kolayca kalıyor.

SORU: Ahenk unsurlarını kullanarak türkünün bir bölümünü yeniden yazınız.

“Turnalar gökyüzünde süzülür,
Yarime selamımı götürür,
Gönlümde özlemim büyür,
Katar katar olmuş gelir, turnalar.”

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 49

🏠 MİSAFİR TAŞLARI METNİ SORULARI

SORU: Misafir taşlarını yaptıran kişiler hakkındaki çıkarımlarınız nelerdir?

CEVAP: Taşları yapan kişiler son derece yardımsever, ince ruhlu ve misafirperverdir. Toplumsal dayanışmaya önem veren, tanımadıkları insanların bile konforunu düşünen fedakâr kişilerdir.

SORU: Siz bu taşlara oturup bir ailenin evinde misafir olsaydınız o aileye karşı hangi duyguları beslerdiniz? Niçin?

CEVAP: O aileye karşı derin bir minnet ve güven duyardım. Hiç tanımadıkları birine kapılarını açmaları, günümüzde unutulmaya yüz tutmuş bir samimiyeti gösterir. Bu durum beni çok değerli hissettirirdi.

🎤 ÂŞIKLARIN AVAZI PROGRAMI SORULARI

Aşağıdaki karekodda verilen çok modlu metinden (video/ses) faydalanarak hazırlanan cevaplar:

SORU: 1. Sunucunun programa başlama şekli hakkındaki düşüncelerinizi paylaşınız.

CEVAP: Sunucu, geleneksel bir üslupla ve halk kültürüne saygı duyan bir tavırla başlamıştır. Şiirsel bir dil kullanması dinleyicinin dikkatini hemen konuya çekmektedir.

SORU: 2. Şiirdeki "Âşık bilinmeyen bilmece gibi" dizelerinin sunucu tarafından dile getirilmesinin sebepleri neler olabilir?

CEVAP: Âşıklık geleneğinin derinliğini, âşıkların ani ve zekice verdikleri cevapların (irticalen söyleme) gizemini vurgulamak için kullanılmıştır. Âşığın gönül dünyasının genişliğini anlatmaktadır.

SORU: 3. Program sunucusu, atışmayı tanımlarken neleri önceliyor?

CEVAP: Sunucu, atışmayı bir "akıl ve zekâ yarışı" olarak tanımlamaktadır. Karşılıklı saygıyı, geleneğe bağlılığı ve söz ustalıklarını ön plana çıkarmaktadır.

SORU: 4. Âşık atışması sırasında âşıkların hangi özellikleri ön plana çıkmaktadır?

CEVAP: Hazırcevaplılık (irticalen söyleme), saz çalma yeteneği, kelime dağarcığının zenginliği ve birbirlerini kırmadan yaptıkları ince mizah duygusu ön plana çıkar.

SORU: 5. a) Âşık atışmasında hangi değerlerin vurgulandığını örneklerle açıklayınız.

CEVAP: Hoşgörü, sabır, saygı ve vatan sevgisi gibi değerler vurgulanır. Örneğin, bir âşığın diğerinin sözünü kesmeden dinlemesi "edep ve saygı" değerini gösterir.

SORU: b) Âşık atışmasında seçilen konulara değerlerin yansıtılmasının sebepleri neler olabilir?

CEVAP: Çünkü âşıklar toplumun aynasıdır. Toplumsal ahlakı korumak, kültürel değerleri gelecek kuşaklara aktarmak ve insanları iyiliğe yönlendirmek amacıyla bu konular seçilir.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 50

SORU: Turnalar adlı türküyle aşağıdaki şiiri (Neredesin) verilen ölçütlere göre karşılaştırınız.

CEVAP: Karşılaştırma tablosu görselde sunulmuştur:

Sıra Sizde

SORU: 1. Turnalar adlı türkünün hangi disiplinlerle ilişkilendirilebileceğini türküden örnekler vererek açıklayınız.

CEVAP: Turnalar şiiri bir hayvan olan turnayı anlattığı için hayvan hayatlarını inceleyen zooloji bilimiyle, avcıları anlattığı için avcılık kültürüyle, mevsimlerden bahsettiği için de coğrafya ve meteoroloji ile ilişkilendirilebilir.

SORU: 2. Turnalar türküsünde işlenen konu hangi sanat dallarıyla ele alınabilir? Yazınız.

CEVAP: Öncelikle Turnalar bir şiir olduğu için edebiyat sanatıyla ele alınabilir. Ezgili yapısı nedeniyle müzik sanatının temel konusudur. Ayrıca turnaların zarif duruşu ve göç sahneleri resim ve fotoğrafçılık sanatlarına da ilham verebilir.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 51

🎵 Sıra Sizde: Türkülerde Varyantlaşma

SORU: 1. Aşağıda Çayır Çimen Geze Geze türküsünün iki varyantı yer almaktadır. Farklılıkları tespit ederek hangisini beğendiğinizi açıklayınız.

CEVAP: İlk varyantta bazı sözler daha duygulu; özellikle “Sen git yarim askere / Bendendir beklemesi” gibi ifadeler toplumsal bir gerçeği ve sadakati yansıtıyor. İkinci varyant ise daha kısa ve sade yapıdadır. Ben ilk varyantı daha çok beğendim; çünkü sözleri daha zengin, hikayesi daha belirgin ve duygusal derinliği daha yüksek.

SORU: 2. Türkülerin varyantlarının ortaya çıkış sebepleri hakkındaki düşüncelerinizi yazınız.

CEVAP: Türküler dilden dile aktarılırken coğrafi farklılıklar, ağız özellikleri ve söyleyen kişinin o anki ruh hali etkili olur. Kişiler unutulan kısımları kendi kelimeleriyle tamamlar veya yaşadıkları bölgenin özelliklerini türküye eklerler. Bu doğal süreç varyantlaşmayı doğurur.

SORU: 3. Varyantlaşmanın sözlü gelenekle bağlantısı nedir? Gerekçesiyle yazınız.

CEVAP: Varyantlaşma, sözlü geleneğin en temel sonucudur. Eserler yazılı bir metne bağlı kalmaksızın, sadece kulaktan kulağa aktarıldığı için zamanla değişime uğraması kaçınılmazdır. Bu durum, sözlü geleneğin canlı, devingen ve halkın yaratıcılığına açık olduğunu kanıtlar.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 52-53

🎖️ ÇANAKKALE TÜRKÜSÜ ETKİNLİĞİ

Ders Dışı Etkinlik: Türkünün Hikâyesini Kurgulama

Çanakkale Türküsü Örnek Hikâyesi

Bir zamanlar Çanakkale’nin küçük bir köyünde yaşayan, yüreği vatan sevgisiyle dolu Ali adında bir genç varmış. Bir gün köy meydanında düşmanın vatan topraklarına göz diktiği ve seferberlik ilan edildiği duyurulmuş. Ali, hiç tereddüt etmeden cepheye gitmeye karar vermiş. Vedalaşırken annesine sarılıp, “Anne korkma, hakkını helal et, zaferle geri döneceğim” demiş.

Cepheye vardığında, vatanın dört bir yanından gelen kardeşleriyle omuz omuza vermiş. Günlerce süren, mermilerin havada çarpıştığı o zorlu savaş günlerinde Ali, hem cesaretiyle hem de arkadaşlarına verdiği moralle tanınmış. Açlığa, susuzluğa ve soğuğa rağmen bir an bile geri adım atmamışlar.

Zorlu çarpışmaların sonunda, Ali ağır yaralanmasına rağmen sancağı yere düşürmemiş ve büyük bir kahramanlık örneği sergilemiş. Savaş bittiğinde köyüne dönen Ali’yi, annesi ve babası gözyaşları içinde, gururla karşılamış. Ali artık sadece bir köylü genci değil, vatanın kurtuluşunun canlı bir simgesiymiş.

O günden sonra köy meydanındaki çınar ağacının altında, her akşam Ali ve arkadaşlarının kahramanlıkları anlatılmış. Onların bu destansı mücadelesi, kuşaktan kuşağa aktarılarak Çanakkale Türküsü ile ölümsüzleşmiş.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 54

EDEBİYAT ATÖLYESİ (ANLATMA)

KONUŞMA

Konuşmayı Yönetebilme, İçerik Oluşturabilme, Kural Uygulayabilme, Yansıtabilme
Aşağıdaki karekodlarda verilen çok modlu metinleri dinleyiniz/izleyiniz ve bunlardan faydalanarak soruları cevaplayınız.

SORU: 1. Bu şiirlerden hangisinin okunuşunu daha çok beğendiniz? Gerekçelendirerek yazınız.

CEVAP: Orhan Veli Kanık'ın İstanbul'u Dinliyorum şiirini daha çok beğendim. Şiiri okuyan kişiyi şiirdeki duyguyu okuyuşuna yansıtmada daha başarılı buldum. Ses tonuyla şiir ve müzik daha uyumluydu.

SORU: 2. Siz olsaydınız bu şiirleri okurken etkileyiciliği artırmak için neler yapardınız? Yazınız.

CEVAP: Ben olsaydım şiirleri okurken etkileyiciliği artırmak için ses tonumu şiirin duygusuna göre değiştirirdim. Bazı yerlerde yavaş ve duraklayarak, bazı yerlerde daha vurgulu okurdum. Ayrıca dinleyenlerin hayal kurabilmesi için sesime daha fazla duygu katmaya çalışırdım.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 58

METİN TAHLİLİ-3 (ANLAMA)

DİNLEME İZLEME

Konuya Başlarken

Aşağıdaki görsellerden ve masalla ilgili tanımlardan faydalanarak çalışmayı yapınız.

SORU: 1. “Masal” kelimesinin sizde uyandırdığı çağrışımlar nelerdir?

CEVAP: Masal deyince aklıma çocukluğum geliyor. Büyüklerimin anlattığı, kendi okuduğum hikâyeler, içinde devler, periler, kahramanlar olan dünyalar geliyor. Biraz hayal, biraz da ders çıkarılacak şeyler hatırlatıyor bana.

SORU: 2. Masalı diğer edebî türlerden ayıran özelliklerin neler olduğunu düşünüyorsunuz?

CEVAP: Masallar gerçek olaylara bağlı değil, daha çok hayal ürünü. İçinde olağanüstü şeyler oluyor, mesela hayvanlar konuşabiliyor. Ayrıca genelde sonunda bir ders veriyor. Her zaman iyiler kazanıyor.

SORU: 3. Masalların insan ve toplum hayatındaki yeri hakkında düşünceleriniz nelerdir?

CEVAP: Bence masallar insanlara hayal kurmayı öğretiyor. Aynı zamanda iyiyle kötüyü ayırmayı da gösteriyor. Toplumun kültürünü, değerlerini sonraki nesillere aktarmada çok önemli bir yer tutuyor.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 59

Aşağıdaki masalların başlıklarından ve görsellerinden faydalanarak masallardan hangisini dinleyeceğinize/izleyeceğinize sınıfça karar veriniz.

Dinlemeye/izlemeye başlamadan önce

SORU: ► Seçtiğiniz masal için dinleme/izleme stratejinizi ve amacınızı belirleyiniz.

► Dinleme/izleme amacınızı belirlerken hangi unsurları göz önünde bulundurduğunuzu yazınız.

CEVAP: Ben masalı izlerken dikkatimi nelerin çekeceğini görmek istedim. Yani kahramanlar nasıl davranıyor, masalda hangi mesaj veriliyor buna baktım. Amacım hem eğlenmek hem de masalın vermek istediği dersi anlamaktı.

Seçtiğiniz masalı dinleyiniz/izleyiniz. Dinlediğiniz/izlediğiniz masaldan faydalanarak aşağıdaki soruları cevaplayınız.

SORU: 1. Dinlediğiniz/izlediğiniz masalda dikkatinizi çeken unsurlar nelerdir? Yazınız.

CEVAP: En çok olağanüstü olaylar dikkatimi çekti. Mesela masallarda genelde Hızır, peri, dev gibi gerçek hayatta olmayan şeyler oluyor. Bir de iyilerin sonunda kazanması dikkatimi çekiyor.

SORU: 2. Dinlediğiniz/izlediğiniz masalı diğer edebî türlerden ayıran hangi özellikleri tespit ettiniz?

CEVAP: Masalların başında ve sonunda “bir varmış bir yokmuş” gibi tekerlemeler bulunuyor, bu onları farklı kılıyor. Ayrıca olaylar gerçekçi değil, daha çok hayal ürünü ve olağanüstü. Bir de kahramanlar hep iyiler ve kötüler diye ayrılıyor.

SORU: 3. Masalda işlenen temanın farklı kültürlere ait masallarda da ele alınabileceğini düşünüyor musunuz? Açıklayınız.

CEVAP: Evet, bence olabilir. Çünkü iyilik, dürüstlük ya da kötülüğün cezasını bulması gibi konular her kültürde bulunan evrensel konulardır. Sadece kahramanların isimleri ve olayların geçtiği yerler değişiyor.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 60

Anlam Oluşturabilme

Sıra Sizde

SORU: 1. Anlatmaya bağlı edebî metinlerin yazılış amaçları nelerdir?

CEVAP: Bu metinler insanlara bir olay ya da durumu hikâye ederek anlatmak için yazılır. Hem düşündürmek hem de duygulandırmak amaçlanır. Bazen de ders vermek ya da eğlendirmek için yazılır.

SORU: 2. Anlatmaya bağlı edebî metinlerde kullanılan dil ve anlatım özelliklerinin metne katkısı nedir?

CEVAP: Dil akıcı ve etkileyici kullanılınca okuyan daha çok olayın içine giriyor. Anlatım sayesinde karakterleri ve olayları daha iyi gözümüzde canlandırabiliyoruz. Yani metin daha sürükleyici ve etkili oluyor.

SORU: 3. Kurmaca ve gerçeklik, anlatmaya bağlı edebî metinleri oluşturan unsurlara nasıl yansıtılmıştır?

CEVAP: Gerçeklikten alınan şeyler var ama tamamen aynı değil, biraz hayal gücüyle değiştirilmiş. O yüzden hem gerçek hayattan izler görüyoruz hem de kurmaca bir dünya oluşuyor.

SORU: 4. Anlatmaya bağlı edebî metinlerde birden fazla bakış açısının kullanılmasının sebepleri neler olabilir?

CEVAP: Farklı bakış açıları kullanınca olayları sadece tek bir kişinin gözünden değil, birçok açıdan görebiliyoruz. Bu da metni daha zengin ve daha ilginç yapıyor.

SORU: Sorulara verdiğiniz cevaplardan faydalanarak aşağıdaki Kontrol Listesi’nde anlatmaya bağlı edebî metinlerle ilgili öğrenmelerinize (olay örgüsü, kişiler, zaman, mekân, dil ve anlatım vb.) yönelik ölçütlerinizi belirleyip değerlendirmenizi yapınız.

CEVAP: Görselde verilmiştir.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 61-62

Aşağıda Mercan Kız masalıyla ilgili bir görsel verilmiştir. Görselden faydalanarak 1. soruyu cevaplayınız.

SORU: 1. İncelediğiniz görsel; masalın konusu, kahramanları, olayları ve mekânı hakkında sizde ne gibi fikirler uyandırmaktadır? Yazınız.

CEVAP: Görselde Mercan Kız'la masalın kötü karakteri var gibi görünüyor. Mercan Kız kırsal bir yerde bulunuyor. Bu kötü kişiden biraz daha yukarıda, yüksek bir yerdeymiş gibi görünüyor. Mercan Kız bu kötü kişiden kurtulmak istiyor ama yapamıyor ve yardım bekliyor gibi bir durum var.

SORU: 2. Dinleyeceğiniz/izleyeceğiniz masalda “testi, selvi ağacı, padişah, güvercin, saray, kırk gün kırk gece” gibi ifadelerin bulunması metinle ilgili size neler düşündürmektedir? Yazınız.

CEVAP: Bu masalda Mercan Kız'a aşık olan bir padişahın veya onun oğlunun olabileceğini düşünüyorum. Masalın sonunda da kırk gün kırk gece ifadesinden Mercan Kız'a aşık olan Padişahın ya da onun oğlunun aşkına kavuştuğunu çıkartıyorum.

SORU: 3. a) Aşağıdaki görsellerden hangilerinin Mercan Kız masalının içeriğini yansıtabileceğini düşünüyorsunuz? İşaretleyiniz.

CEVAP: Görselde verilmiştir.

SORU: b) İşaretlediğiniz görselleri seçme nedenlerinizi yazınız.

CEVAP: Birinci görseldeki kişilerin padişah ve adamları olabileceğini düşündüğüm için seçtim. Dördüncü görselde bir güvercin bulunuyor. Yukarıdaki soruda da güvercin sorulmuştu. Alttaki büyük görseldeki karakter 61. sayfadaki görseldeki kötü kişinin arkadan görünüşü olduğu için seçtim. 6. gösrdelde bir saray bahçesi ve bahçede de selvi ağaçları bulunuyor. Üstteki soruda da selvi ağacı sorulmuştu. Son görseli ise Mercan Kız'ın mendili olabileceği için seçtim.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 63

SORU: Aşağıdaki karekodda verilen çok modlu metni dinleyiniz/izleyiniz. Dinleme/izleme sırasında ölçütlerin karşısındaki boşluklara kısa notlar alınız.

CEVAP: Görselde verilmiştir.

Kaliteli görüntü için resme tıklayın.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 64

SORU: Aşağıda Mercan Kız masalında deyimlerin kullanıldığı bazı cümleler ve bu deyimlerin anlamları verilmiştir. Cümlelerde geçen deyimlerin altını çizerek anlamlarıyla eşleştiriniz. Yaptığınız eşleştirmenin doğru olup olmadığını tablonun altındaki karekoddan kontrol ediniz.

CEVAP: Görselde verilmiştir.

Kaliteli görüntü için resme tıklayın.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 65-66

SORU: Ön bilgilerinizden ve aşağıdaki metinlerden faydalanarak soruları cevaplayınız.

CEVAP: Görselde verilmiştir.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 67

SORU: 1. Mercan Kız adlı masalla aşağıdaki gezi yazısını verilen ölçütlere göre karşılaştırınız.

CEVAP: Görselde verilmiştir.

SORU: 2. Yaptığınız karşılaştırmadan faydalanarak edebî ve öğretici metinlerin genel özellikleriyle ilgili çıkarımlarınızı yazınız.

CEVAP: Bence edebî metinler hayal gücüyle yazılıyor, insanı biraz düşündürüyor ve eğlendiriyor. Masallar gibi. Gerçek olmayabilir ama mesaj veriyor. Öğretici metinler ise daha çok bilgi vermek için yazılıyor, gezi yazısı gibi gerçek olaylara dayanıyor. Yani biri daha çok duygulara, diğeri ise akla hitap ediyor diyebilirim.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 68

SORU: Aşağıdaki yönergeleri takip ederek çalışmayı yapınız.

➡ Yukarıda verilen metin türlerinden birini seçiniz.

➡ Seçtiğiniz metin türüyle ilgili bir soru hazırlayınız.

➡ Hazırladığınız soruları arkadaşlarınıza sorunuz.

Cevap: Kitapta verilen bütün yazı türleriyle ilgili sorular ve cevaplar hazırladım. Birini seçerek ödeve katılabilirsiniz.

1. Şiir / Soru: Şiirde en çok hangi sanatlı anlatım kullanılır? / Cevap: Mecazlar, benzetmeler ve imgeler sıkça kullanılır.

2. Destan / Soru: Destanlarda hangi konular işlenir? / Cevap: Savaşlar, kahramanlıklar ve milletin önemli olayları anlatılır.

3. Fabl / Soru: Fabllarda neden hayvan kahramanlar kullanılır? / Cevap: İnsanlara ders vermek için hayvanlar konuşturulur.

4. Gezi Yazısı / Soru: Gezi yazılarında en çok neye dikkat edilir? / Cevap: Gezilen yerin özelliklerini doğru ve canlı aktarmaya dikkat edilir.

5. Masal / Soru: Masalların sonunda neden genelde “Gökten üç elma düştü” gibi sözler vardır? / Cevap: Masalı bitirmek ve iyi dilek sunmak için söylenir.

6. Deneme / Soru: Deneme yazılarında yazar hangi üslubu kullanır? / Cevap: Samimi, içten ve kişisel bir üslup kullanır.

7. Tiyatro / Soru: Tiyatro eserlerinin en önemli özelliği nedir? / Cevap: Seyirci karşısında oynanmak için yazılır.

8. Hikâye / Soru: Hikâyelerle roman arasındaki en büyük fark nedir? / Cevap: Hikâye daha kısa ve tek olaya odaklanır, roman daha uzundur.

9. Makale / Soru: Makale hangi amaçla yazılır? / Cevap: Bir konuyu bilimsel ve kanıtlı şekilde açıklamak için yazılır.

10. Mülakat / Soru: Mülakatlarda genelde hangi yöntem kullanılır? / Cevap: Soru-cevap yöntemiyle bilgi alınır.

11. Biyografi / Soru: Biyografide kimlerin hayatı anlatılır? / Cevap: Gerçek kişilerin hayatı anlatılır.

12. Roman / Soru: Roman hikâyeden hangi yönüyle ayrılır? / Cevap: Daha uzun olması ve olayların ayrıntılı anlatılmasıyla ayrılır.

13. Fıkra (sohbet türü) / Soru: Fıkra yazılarında yazarın amacı nedir? / Cevap: Günlük konularda düşüncelerini kısa ve anlaşılır bir dille aktarmaktır.

14. Eleştiri / Soru: Eleştiride yazarın temel amacı nedir? / Cevap: Bir eseri incelemek ve değerlendirmektir.

SORU: ➡ Sorular ve cevaplara yönelik çıkarımlarınızdan hareketle metin türlerini aşağıdaki tabloda sınıflandırınız.

Edebi Metinler

• Şiir, Destan, Fabl, Masal, Tiyatro, Hikâye, Roman

Öğretici Metinler

• Gezi yazısı, Makale, Mülakat, Deneme, Biyografi, Fıkra, Eleştiri

SORU: ➡ Mercan Kız masalının konusunu ve yazılış amacını göz önünde bulundurarak bu masalı hangi gruba dâhil ettiğinizi gerekçeleriyle açıklayınız.

CEVAP: Mercan Kız masalı edebî metinler grubuna girer. Çünkü hayali olaylar ve olağanüstü varlıklar vardır, gerçeklik aranmaz. Masalın amacı bilgi vermek değil, eğlendirip ders çıkarmaktır. Bu yüzden öğretici değil, edebî metin sayılır.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 69

Masalların döşeme bölümünden alınan aşağıdaki metinlerden faydalanarak soruları cevaplayınız.

SORU: 1. Okuduğunuz tekerlemelerden hangisini daha çok beğendiğinizi gerekçelendirerek yazınız.

CEVAP: Ben ikinci tekerlemeyi daha çok beğendim. Çünkü çok canlı, hareketli ve eğlenceli bir şekilde anlatılıyor. Kelimeler kafiyeli olduğu için akılda kalıyor.

SORU: 2. Genellikle masalların başında söylenen kalıplaşmış ifadelerin ezgisel bir özellik göstermesinin masalı dinleyenler/okuyanlar üzerinde bıraktığı etkiler neler olabilir?

CEVAP: Kalıplaşmış ifadelerin ezgili olması masalı daha akıcı ve eğlenceli yapar. Dinleyenlerin ilgisini çeker, onları masala hazırlar. Masala merakla yoğunlaşmalarını kolaylaştırır.

SORU: 3. Mercan Kız masalının döşeme bölümüne uygun bir tekerleme yazınız.

CEVAP: “Bir varmış bir yokmuş, evvel zaman içinde,
Mercan Kız yaşarmış ülkenin birinde.
Balıklarla yüzermiş, incilerle süslenirmiş,
Dinle şimdi masalı, sana neler söylenirmiş...”

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 70

SORU: Aşağıdaki zihin haritasında boş bırakılan kutucuklara uygun kelimeleri yazınız.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 71

Hazırladığınız zihin haritasından faydalanarak aşağıdaki çalışmayı yapınız.
➡ Zihin haritasında yer alan yapı unsurları arasındaki ilişkileri ifade eden cümleler belirleyiniz.
➡ Öğretmeninizin rehberliğinde üç gruba ayrılınız.
➡ Her grup için bir sözcü belirleyiniz.
➡ Grup olarak aşağıdaki görevleri yapınız.

I. Grup: Metnin içeriğinin toplumsal yaşamla ilişkisini değerlendiriniz.

CEVAP:

• Masallar çocuklara ve gençlere doğru ile yanlışın farkını öğretir.
• Dayanışma, sabır ve cesaret gibi değerleri gösterir.
• İnsanların hayal gücünü geliştirir ve eğlendirir.

II. Grup: Yapı unsurlarının toplumsal yaşamla ilişkisini değerlendiriniz.

CEVAP:

• Karakterler toplumsal roller ve görevleri yansıtır.
• Zaman ve mekân insanların yaşam biçimlerini ve çevreyi gösterir.
• Olayların sıralanışı ve çatışmalar toplumsal deneyim ve tecrübeleri aktarır.

III. Grup: Dil ve anlatım özelliklerinin toplumsal yaşamla ilişkisini değerlendiriniz.

CEVAP:

• Masal dili, halkın konuşma tarzını ve kültürel değerlerini aktarır.
• Kalıplaşmış sözler toplumsal ritüelleri ve gelenekleri hatırlatır.
• Anlatımın akıcılığı ve tekerlemeler dinleyenlerin ilgisini çeker ve dikkatini toplar.

---

➡ Masalın özelliklerinin toplumsal yaşama yansımasıyla ilgili genellemelere ulaşınız.

CEVAP: Masallar sadece eğlence amacıyla değil, aynı zamanda toplumsal değerleri öğretmek için de kullanılır. İnsanlara doğru ve yanlış davranışları gösterir, iyilik, sabır, cesaret ve dayanışma gibi değerleri aktarır. Ayrıca masallar, kültürel hafızayı korur ve halkın geleneklerini, inançlarını bir nesilden diğerine aktarmaya yardımcı olur.

➡ Masaldaki tutarsızlıkların ve çatışmaların metne olan etkisini değerlendiriniz.

CEVAP: Masaldaki bazı olağanüstü olaylar ve gerçeklikten kopuk durumlar dinleyicinin hayal gücünü geliştirir. Çatışmalar ise hem merak uyandırır hem de kahramanın cesaretini, akıllılığını ve sabrını göstermesini sağlar.

ÇALIŞMA KÂĞIDI

SORU: 1. a) Mercan Kız’ın özelliklerini isim ve sıfatları kullanacağınız kısa bir betimleme yazısıyla ifade ediniz.

CEVAP: Mercan Kız, güzel ve cesur bir kızdır. Uzun, parlak saçları ve merhametli kalbi vardır. Zeki, sabırlı ve yardımsever bir kişiliğe sahiptir.

SORU: b) Mercan Kız, size göre hangi değeri/değerleri temsil etmektedir?

CEVAP: Mercan Kız, cesaret, sabır, iyilik ve sevgi değerlerini temsil eder.

SORU: 2.a) Şehzadenin özelliklerini isim ve sıfatları kullanacağınız kısa bir betimleme yazısıyla ifade ediniz.

CEVAP: Şehzade, genç ve cesur bir delikanlıdır. Güçlü ve kararlı bir kişiliğe sahiptir. Adaletli, sevgi dolu ve yardımseverdir.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 72

SORU: b) Şehzade, size göre hangi değeri/değerleri temsil etmektedir?

CEVAP: Şehzade cesaret, adalet, sadakat ve yardımseverlik değerlerini temsil eder.

SORU: c) Bu değerin/değerlerin sizin hayatınızdaki önemine örnekler veriniz.

CEVAP: Cesaret ve kararlılık, zorluklarla başa çıkmamızı sağlar. Adaletli olmak, doğru kararlar vermemize yardımcı olur. Yardımseverlik ise arkadaşlık ve aile ilişkilerini güçlendirir. Örneğin, bir arkadaşımıza zor anında destek olmak veya grup çalışmalarında adil davranmak bu değerleri gösterir.

SORU: 3. Mercan Kız’ın ve şehzadenin temsil ettiği değerlerin toplumsal yaşamdaki önemine dair görüşlerinizi örneklerle açıklayınız.

CEVAP: Mercan Kız ve Şehzade gibi cesur, sabırlı, yardımsever ve adaletli kişiler toplumda güveni ve dayanışmayı artırır. İnsanlar birbirine yardımcı olur, zor durumlarda destek verir. Bu değerler sayesinde toplum daha huzurlu ve uyumlu olur. Örneğin, toplumsal projelerde birlikte çalışmak veya komşulara yardım etmek bu değerlerin toplumda yaşamasına örnektir.

SORU: Öz Değerlendirme Formu

CEVAP: Görselde verilmiştir.

Net görüntü için resme tıklayın.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 73

Sıra Sizde

SORU: Mercan Kız masalıyla ilgili aşağıda verilen çalışmalardan birini seçerek çalışmada sizden istenenleri yapınız. Çalışmanızı arkadaşlarınızla paylaşınız.

SEÇ:
“Ben Mercan Kız’ın yerine akıllı bir köylü kızını seçtim. Çünkü o büyüyle değil, zekâsıyla dev anasını kandırırdı. Masalda mucizevi olaylar azalır, daha çok aklını kullanarak engelleri aşan bir kahraman görürdük. Bu da masalı hem daha farklı hem de daha gerçekçi yapardı.”

BİRLEŞTİR:
“Bence Mercan Kız ile Keloğlan aynı masalda olsa çok eğlenceli olurdu. Dev anasıyla uğraşırken Keloğlan’ın sakarlıkları işleri daha da zorlaştırırdı. Ama ikisi birlikte hareket etmeyi öğrenirlerdi. Zorlukları dayanışma sayesinde aşarlar, sonunda da hem güler hem de kazanırlardı.”

UYARLA:
“Mercan Kız günümüzde bir iş kadını olsaydı, büyük ihtimalle insanlar onu küçümser ya da başarısına inanmazdı. Ama sabırlı, çalışkan ve akıllı olduğu için işlerini doğru yönetirdi. Zamanla hem şirketini büyütür hem de çevresine güven veren, güçlü bir kadın olurdu.”

DEĞİŞTİR:
“Mercan Kız güvercine dönüştükten sonra sabretmeseydi, padişaha kavuşamazdı. Şehzade de sevdiğini bulamadığı için çok üzülürdü. Masal mutsuz sonla biterdi, çünkü sabır bu masalda en önemli değerlerden biriydi.”

FARKLI KULLAN:
“Şehzadenin sorumluluk sahibi olmasını iş hayatına uyarladığımızda çok faydası olur. Mesela işlerini zamanında yapar, ekip arkadaşlarına destek olur ve görevlerini aksatmazdı. Böyle biri sayesinde hem iş ortamında düzen sağlanır hem de insanlar güven duyar.”

ÇIKAR:
“Masaldan dev anasını çıkarırsak, Mercan Kız ile şehzade kolayca kavuşurdu. Çünkü onları ayıran en büyük engel dev anasıydı. O olmazsa masal heyecanını kaybederdi. Yani masalın asıl çatışmasını ortadan kaldırmış oluruz.”

TERSİNE ÇEVİR:
“Mercan Kız tılsımlı iğneyi yanına almasaydı, dev anasının tuzağından kurtulamazdı. Masalın ilerleyişi tamamen değişirdi, çünkü iğne onun tek güvencesiydi. Belki de şehzade tek başına mücadele etmek zorunda kalırdı.”

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 74

SORU: Aşağıda Mercan Kız masalından bir parça verilmiştir. Bu parçayı okuyunuz ve yönergeleri takip ederek çalışmayı yapınız.

CEVAP: Etkinlik görselde cevaplanmıştır.

Net görüntü için görsele tıklayın.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 75

EDEBİYAT ATÖLYESİ (ANLATMA)
YAZMA

Yazmayı Yönetebilme, İçerik Oluşturabilme, Kural Uygulayabilme, Yansıtabilme

SORU: 1. Aşağıda bir masal metni bölümlere ayrılarak karışık biçimde verilmiştir. Bu parçaları anlamlı bir bütün oluşturacak şekilde harflendirerek sıralayınız.

CEVAP: Sorunun cevabı görselde verilmiştir.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 76

SORU: 2. Masalın her parçası için bir görsel kullanmanız istenseydi aşağıdaki görselleri hangi parçalar için kullanırdınız? Görsellerin altlarındaki boşluklara parçaların başındaki harfleri yazınız (Bir parça için birden fazla görsel seçebilirsiniz.).

CEVAP: Görselde verilmiştir.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 77-78

Performans Görevi
Adı: Film Şeridi
Amacı: Mercan Kız masalını film şeridi hâline getirebilme
Süresi: 8 ders saati

CEVAP: Bu ödevde size yardımcı olmak için on iki ayrı film şeridi ve görseli planladık. Bu şerit içine yazabileceğiniz yazıları ve çizebileceğiniz görsel tavsiyelerini fikir vermesi için paylaşıyoruz. Kolay gelsin.

1. Kare (Döşeme / Tekerleme)
📝 Cümle: “Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde… Masal başlıyor.”
🎨 Görsel: Açık mavi gökyüzü, masal kitabı açılıyor, etrafında yıldızlar.

2. Kare (Mercan Kız Tanıtımı)
📝 Cümle: “Mercan Kız güzel, cesur ve akıllı bir kızdı.”
🎨 Görsel: Uzun saçlı, renkli elbiseli bir kız, elinde küçük bir heybe.

3. Kare (Şehzade Tanıtımı)
📝 Cümle: “Şehzade yardımsever ve cesur bir gençti.”
🎨 Görsel: Kaftanlı, başında sorguçlu bir şehzade, yanında kılıç.

4. Kare (Sorun Başlıyor)
📝 Cümle: “Dev anası, Mercan Kız’ın peşine düştü.”
🎨 Görsel: Karanlık bulutların içinden çıkan kocaman dev kadın.

5. Kare (İlk Kaçış)
📝 Cümle: “Mercan Kız heybesinden bir testi su çıkardı, koca bir ırmak oluştu.”
🎨 Görsel: Küçük bir testiden çıkan suyun ırmağa dönüşmesi.

6. Kare (Dev Anasının Tepkisi)
📝 Cümle: “Dev anası yetişemedi, beddua etti.”
🎨 Görsel: Öfkeli yüzlü dev anası, ellerini gökyüzüne kaldırıyor.

7. Kare (Zor Karar)
📝 Cümle: “Mercan Kız: ‘Bugün ayrılalım, ben kavak ağacında bekleyeceğim.’”
🎨 Görsel: Mercan Kız ve şehzade yol ayrımında konuşuyor.

8. Kare (İkna Çabası)
📝 Cümle: “Şehzade ne kadar dil döktüyse Mercan Kız’ı ikna edemedi.”
🎨 Görsel: Şehzade ellerini açarak konuşuyor, Mercan Kız üzgün.

9. Kare (Kavak Ağacına Çıkış)
📝 Cümle: “Mercan Kız kavak ağacının tepesine çıktı.”
🎨 Görsel: Uzun bir kavak ağacı, tepesinde Mercan Kız.

10. Kare (Bekleyiş / Sabır)
📝 Cümle: “Mercan Kız altı ay sabırla bekledi.”
🎨 Görsel: Mercan Kız kavakta otururken mevsimler değişiyor.

11. Kare (Öğreti / Değerler)
📝 Cümle: “Masal bize sabır, cesaret ve sevgiyi öğretti.”
🎨 Görsel: Mercan Kız ve şehzadenin el ele tutuşmuş silüetleri.

12. Kare (Mutlu Son)
📝 Cümle: “Mercan Kız ve şehzade sonunda kavuştu.”
🎨 Görsel: Güneşli bir gökyüzü altında Mercan Kız ve şehzade sarılıyor.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 79

TEMA SONU DEĞERLENDİRME
Aşağıdaki adımları takip ederek etkinliği gerçekleştiriniz.

SORU: Müziğin söz üzerindeki etkisini, sözlü geleneğin oluşumunu, özelliklerini, kültür içerisindeki yerini ve Türk kültürünün zenginliğini göz önünde bulundurarak “Bu temada öğrendiğiniz en önemli bilgi neydi?” sorusuna cevap veriniz.

CEVAP: Bu temada öğrendiğim en önemli şey, müzik ile sözün birleşince çok daha güçlü bir etki oluşturduğudur. İnsanlar duygularını sadece sözle değil, müzikle de ifade etmiş. Bu da sözlü geleneğin oluşmasını ve kültürümüzün nesilden nesile aktarılmasını sağlamış.

➡ ÖRNEK SORULAR VE CEVAPLARI:

Soru 1: Sözlü geleneğin kültürdeki önemi nedir?
Cevap: Sözlü gelenek, bir milletin hafızası gibidir. İnsanların geçmişini, değerlerini ve inançlarını yaşatır.

Soru 2: Müzik sözleri neden bu kadar etkili olur?
Cevap: Çünkü müzik, duygulara doğrudan hitap eder. Ezgiler sayesinde sözler daha kolay akılda kalır.

Soru 3: Türk kültüründe sözlü geleneğe örnek verebilir misin?
Cevap: Türküler, destanlar, maniler ve ağıtlar en bilinen örneklerdir. Halkın yaşam biçimini yansıtır.

Soru 4: Sözlü geleneğin yazılı kültüre göre farkı nedir?
Cevap: Sözlü gelenek değişime ve farklı yorumlara daha açıktır. Yazılı kültürde ise bilgi daha kalıcıdır.

Soru 5: Türk kültürünün zenginliği sözlü gelenekte nasıl ortaya çıkar?
Cevap: Her yörede farklı türküler ve masallar olmasıyla ortaya çıkar. Bu çeşitlilik kültürümüzü renkli kılar.

SORU: Etkinlik sonunda bu tartışmada öğrendiğiniz en önemli bilgiyi ve bu etkinliğin öğrenme sürecinize katkısını açıklayan kısa bir yansıtma yazısı yazınız.

Yansıtma Yazısı:
CEVAP: Bu etkinlikte müzik ve sözün birleşince ne kadar güçlü bir etki yarattığını fark ettim. Arkadaşlarımın verdiği cevaplar bana farklı bakış açıları kazandırdı. Mesela sözlü geleneğin toplumsal birlik sağlamadaki rolünü ve türkülerimizin barındırdığı kültürel çeşitliliği daha iyi kavradım. Yazılı kültür kalıcı olsa da sözlü kültürün o sıcak ve samimi dokusunun insanları birbirine daha çok yaklaştırdığını gördüm. Bu tartışma sayesinde, geçmişten bugüne hala türkü dinleyip masal anlatıyor oluşumuzun kültürümüzün canlılığının bir kanıtı olduğunu anladım. Sonuç olarak bu etkinlik, kültürel değerlerimize sahip çıkmanın önemini kavramamı sağladı.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 80

Bu bölümde öğrenme çıktılarının ölçülmesine yönelik 12 soru bulunmaktadır. 1-5. soruları aşağıdaki metne göre cevaplayınız.

SORU: 1. Geçmişten günümüze geleneklerin değişim ve dönüşüm sürecinin milletlerin tarih sahnesinde kalıcılığına etkisi ne olmuştur?

CEVAP: Gelenekler, toplumların varlığını sürdürmesini sağlamıştır. Değişim ve dönüşüme uyum sağlayan gelenekler milletleri yaşatmıştır. Uyum sağlayamayan gelenekler ise unutulmuş ve yok olmuştur.

SORU: 2. Bilim ve teknolojinin etkisiyle değişen geleneklerin gelecekte hangi biçimlerde görülebileceğine yönelik tahminlerinizi yazınız.

CEVAP: Gelenekler teknolojiyle birleşerek farklı biçimlerde yaşatılabilir. Örneğin, halk hikâyeleri sosyal medyada ya da dijital platformlarda anlatılabilir. Bayramlar ve kutlamalar da teknolojik imkânlarla daha modern şekilde yapılabilir.

SORU: 3. Metinde “geleneklerin bozulması veya değiştirilmesi” üzerine yapılan çalışmaların asıl amacı ne olabilir?

CEVAP: Asıl amaç, toplumların kültürüne etki etmek ve yönlendirmektir. Geleneklerin içeriğini değiştirerek yeni düşünceler yaymak istenir. Bu şekilde kültürleri etkilemek hedeflenir.

SORU: 4. Sözlü ve yazılı geleneklerin değişim ve dönüşüme karşı dirençlerini karşılaştırarak hangi geleneğin değişim ve dönüşüme daha açık olduğunu nedenleriyle yazınız.

CEVAP: Sözlü gelenekler değişime daha açıktır çünkü aktarımlar kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Her anlatıcı kendi yorumunu katar, bu yüzden sözlü kültür daha kolay değişir. Yazılı gelenek ise kayıtlı olduğu için daha kalıcıdır ve değişime kapalıdır.

SORU: 5. Sözlü gelenek unsurlarının korunmasında gençlere düşen sorumluluklar nelerdir?

CEVAP: Gençler, sözlü gelenekleri öğrenmeli ve başkalarına aktarmalıdır. Masalları, türkülerimizi, destanlarımızı yaşatmak için çaba göstermelidirler. Böylece geçmişle bağ kurup kültürü geleceğe taşımış olurlar.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 81-82

Ali bir geziye çıkmak istemektedir. Çıkacağı geziyle ilgili araştırma yaparken bir öğrenci topluluğunun düzenlediği bir gezi planı ile karşılaşır.

SORU: 6. Türkistan’dan Balkanlara uzanan bu gezi planında sözlü edebiyat ürünlerinin hangi temel özelliklerine odaklanılacağı nasıl ifade edilmiştir?

CEVAP: Gezi planında, sözlü edebiyat ürünlerinin doğuşu, değişimi ve farklı coğrafyalardaki yansımaları temel odak noktası olarak belirlenmiştir. Türkistan’da ürünlerin kökeni ve doğuşu, Anadolu’da zamanla geçirdiği değişim ve dönüşüm, Balkanlar’da ise bu kültürün bıraktığı izler ve etkileşimler araştırılmaktadır.

SORU: 7. Bu gezi planı hangi amaçla yapılmış olabilir? Seçeneği/seçenekleri işaretleme gerekçenizi yazınız.

İŞARETLENECEK SEÇENEKLER:
B) Sözlü edebiyat ürünlerinin doğuş ve değişim süreçlerini incelemek.
C) Farklı bölgelerdeki sözlü edebiyat ürünlerinin ortak yönlerini belirlemek.
D) Türk boylarının tarih boyunca farklı coğrafyalarda bıraktığı izleri araştırmak.

GEREKÇE: Gezi planının genel kurgusu, Türk kültürünün geniş bir coğrafyada nasıl yayıldığını, evrildiğini ve bu süreçte hangi ortak motifleri koruduğunu anlamaya yöneliktir.

SORU: 8. Ali’nin ziyaret edeceği yerlerde Türk kültürüne ait sözlü edebiyat ürünleri hangi kriterlere göre sınıflandırılabilir?

CEVAP: Bu ürünler coğrafi (Türkistan, Anadolu, Balkanlar) ve türsel (Destan, Türkü, Mani vb.) kriterlere göre sınıflandırılabilir. Sosyo-kültürel açıdan bakıldığında ise halkın yaşam biçimi (göçebelik, yerleşik hayat), dini inançlar ve geleneksel törenlere göre bir gruplandırma yapılabilir.

SORU: 9. Türk kültürüne ait sözlü edebiyat ürünlerinin hangi bölgede daha uzun süre korunacağını öngörüyorsunuz? Gerekçesiyle yazınız.

CEVAP: Anadolu’da daha uzun süre korunacağı öngörülebilir. Çünkü Anadolu, Türk kültürünün merkez üssü haline gelmiş, halk ozanlığı geleneği bu topraklarda kurumsallaşmış ve toplumun günlük yaşamına (düğün, yas, bayram) çok daha derinlemesine nüfuz etmiştir.

10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 83

SORU: 10. Bir türküde bazen iki farklı tema işlenebilmektedir. Aynı anda hem sevgi hem de aşk acısı işlenebildiği için genel olarak ağır basan tema, tüm türkünün teması olarak kabul edilmiştir.

CEVAP: D) Gurbet türkülerinin bulunmaması yörenin göç almadığının göstergesidir.

11-12. soruları aşağıdaki metinlere göre cevaplayınız.

SORU: 11. Masalların kişiliğimiz üzerinde nasıl bir etkisi vardır?

CEVAP: Masallar bize ana dilimizi daha iyi kullanmayı öğretirken aynı zamanda kişiliğimizi şekillendirir. Masal dinleyen çocuk, kendisini kahramanla özdeşleştirerek zorluklar karşısında nasıl tutum sergileyeceğini öğrenir ve hayata dair etik bir bakış açısı geliştirir.

SORU: 12. Masallar aracılığıyla çocukların kazanabileceği olumlu özellikler neler olabilir? Metinden örnekler vererek ifade ediniz.

CEVAP: Çocuklar masallar sayesinde sorun çözme becerisi, umutlu olma ve kararlılık gibi özellikler kazanır. Ayrıca hayal gücünün sınırsızlığını keşfeder, kendine güven duymayı öğrenir ve dilin inceliklerini kavrayarak iletişim becerilerini güçlendirirler.

🚩 1. TEMANIN SONU

SEVGİLİ ÖĞRENCİLER, 1. TEMA ÇALIŞMALARIMIZ BURADA BİTMİŞTİR.
2. TEMA KİTAP ÇÖZÜMLERİNE AŞAĞIDAKİ BAĞLANTIDAN DEVAM EDEBİLİRSİNİZ.

👉 2. TEMA CEVAPLARI İÇİN TIKLAYIN

Ahmedabad