10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları 234. - 310. Sayfalar MEB Yayınları (2025-2026)
10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı dersi ders kitabı 4. tema (Sayfa 234-310 arası) cevaplarını bulabilirsiniz.
Ders Kitabı
234-310 Sayfa Cevapları
2025–2026 yılı Türk Dili ve Edebiyatı dersi için hazırlanan MEB Yayıncılık 10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabının 4. Tema kapsamında yer alan 234 ile 310. sayfaların cevaplarını bu yazıda bulabilirsiniz. Soruların çözümünü tam, doğru ve anlaşılır şekilde hazırladık. Bazı etkinliklerde ise daha kolay kavrayabilmeniz için açıklamaları görsel olarak düzenledik.
Her bölüm için ayrı ayrı “10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Sayfa …” başlıklarını oluşturduk. Böylece aradığınız sayfaya hızlıca ulaşabilir, ihtiyacınız olan çözümü zaman kaybetmeden bulabilirsiniz.
Bu yazı, öğrencilerin rahatça kullanabileceği şekilde, tamamen öğrenci dostu bir yapıda hazırlanmıştır. Hemen aşağıda göreceğiniz mavi kutudaki İÇİNDEKİLER bölümünden istediğiniz sayfanın çözümüne kolayca erişebilirsiniz.
Takıldığınız noktaları yorumlara yazabilirsiniz. Kitabın sonraki sayfalarının çözümleri üzerinde çalışmaya devam ediyoruz, bu yüzden bu başlığı takip etmeyi unutmayın.
Kolay gelsin…
Bu tema, 10. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı ders kitabı cevapları merkez sayfasının bir parçasıdır.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 234
- Dede Korkut Hikâyeleri üzerinden sözlü kültür ve gelenek konusunu,
- Tanzimat Dönemi şiiri ile edebiyattaki değişimi,
- Millî Edebiyat dönemi hikâyesi ile millî bilinç ve yenilikleri,
- Hikâyeden şiire dönüştürme gibi yaratıcı yazma çalışmalarını,
- Metin tahlili, ana fikir, ileti, açık–örtük ileti gibi anlama becerilerini GELİŞTİRECEĞİZ.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 236
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 237
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 238
- Türklerin İslamiyet’i kabul etmesi
- Göçebe hayattan yerleşik hayata geçilmesi
- Devlet yapısının değişmesi ve yeni devletlerin kurulması
- Osmanlı Devleti’nin güçlenmesi ve saray çevresinin oluşması
- Medrese eğitiminin yaygınlaşması
- Arap ve Fars kültürünün etkisinin artması
- Batı ile ilişkilerin artması
- Tanzimat Fermanı’nın ilan edilmesi
- Avrupa’ya öğrenci gönderilmesi
- Batılılaşma hareketlerinin başlaması
- Matbaanın yaygınlaşması ve gazete çıkması
- Halkın eğitim seviyesinin artması
- Milliyetçilik düşüncesinin güçlenmesi
- Millî bilinç ve vatan sevgisinin artması
- I. Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı’nın yaşanması
- Cumhuriyet’in ilan edilmesi
- Harf İnkılabı ve dilde sadeleşme çalışmaları
- Toplumda modernleşme ve şehirleşmenin artması
- İnsanların bireysel düşüncelerinin önem kazanması
- Psikolojik olarak insanların kendini ifade etme isteğinin artması
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 240
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 241
"Dayadım sana belimi, kudretinle tut elimi. Yoğur ana dilimi anamın ak sütü ile... Rabbim; Türk gönlümü yastan, kılıcımı kirden ve pastan kurtarırsan, ben bir destan derim ağız tadı ile. Gökleri kaldırın; 'Ol' deyince olduranın doksan dokuz adı ile...
Rivayete göre Dede Korkut Ata olarak bildiğimiz Korkut Ata, 9. ve 11. yüzyıllar arasında Türkistan’da, Aral Gölü civarında yaşamıştır. Oğuzların Bayat boyundan olan Dede Korkut’un kesin olarak ne zaman yaşadığı bilinmemekle birlikte; bilinen tek gerçek, yaşadığı yöre ve zaman diliminde sözüne rağbet edilen büyük bir insan olduğudur. Türk hakanlarının hocalığını ve danışmanlığını yapması, her sorunu çözebilme yeteneğiyle adeta bir üst bilince sahiptir.
Türk, Altay ve Oğuz efsanelerinde, masallarında ve halk hikâyelerinde adı geçen ilk ozandır. Olağanüstü özellikleri vardır; kopuz çalar, hikâyeler, efsaneler ve öyküler anlatır. Uzun yıllar yaşamış ve tecrübe sahibi olan bir bilgedir. Kopuzun bulucusu olarak kabul edilir. İslamiyet ile birlikte bir evliya olarak kabul görmüştür; ancak İslam öncesi dönemlerden de izler taşıyan Dede Korkut, şaman kültürünün özelliklerini de bünyesinde barındırmaktadır. Pek çok söylencede onun adına ve şamanlığına rastlanır.
Bilinir ki: 'Allah Allah' demeyince işler düzelmez, yüce Tanrı vermeyince er zenginleşmez. Ezelden yazılmasa kul başına kaza gelmez, ecel vakti ermeyince kimse ölmez. Ölen adam dirilmez, çıkan can geri gelmez. Gürleyip sular taşsa deniz dolmaz, kibirlilik eyleyeni Tanrı sevmez, gönlünü yüce tutan erde devlet olmaz. Kara eşek başına gem vursan katır olmaz, hizmetçiye elbise giydirsen hanım olmaz. Lapa lapa karlar yağsa yaza kalmaz, yapağılı yeşil çimen güze kalmaz. Eski pamuk bez olmaz, eski düşman dost olmaz.
Dede Korkut hikâyelerinde; evliliklerin nasıl yapılacağı, ziyafetin kime verileceği, bir yiğidin nasıl ad alacağı, gelinlerin ve beylerin birbirine nasıl şefkatle muamele edeceği, nasıl avlanılacağı ve ata nasıl binileceğine kadar tüm bilgiler, davranışlar ve konular Dede Korkut aracılığıyla bize ulaşmıştır. Bu sebeple Türk tarihi ve kültürünün anlaşılması için çok önemlidir.
Dede Korkut adı, yüzyıllar evvelinden oluşmuş bir efsanedir. Tarihi kişiliğinin varlığı tam olarak bilinmemekle beraber, ona isnat edilenler bir efsanenin çok ötesine geçmiş; yaşadığı Türk yurtlarında birlik, yaşam, din, inanış, adet ve gelenek temelinin Dede Korkut şahsiyetinde birleştiğini söyleyebiliriz.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 246
Yukarıdaki cümleden hareketle, okuduğunuz metindeki bu kelime ve kavramları tespit ediniz. Tespitlerinizden faydalanarak sosyal hayatta yaşanan değişimin dile yansımasıyla ilgili çıkarımlarınızı arkadaşlarınızla paylaşınız.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 247
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 248
CEVAP: Metnin teması kahramanlık ve yiğitliktir. Konusu ise Salur Kazan’ın yedi başlı ejderhayla savaşması ve onu öldürmesidir.
CEVAP: Yedi başlı bir ejderhanın olması olağanüstüdür. Ejderhanın ateş püskürtmesi ve her şeyi içine çekmesi de normal değildir. Kazan’ın tek başına ejderhayla savaşması da olağanüstü bir durumdur.
CEVAP: Salur Kazan her an düşmanla karşılaşabileceği için yanında çok silah taşımıştır. Kendini korumak ve güçlü olmak için bunlara ihtiyaç duymuştur. Yiğit olduğu için her duruma hazırlıklı olmak istemiştir.
CEVAP: Oğuzlar sağ, sol ve merkez olarak savaş düzeni almaktadır. Sağdan ve soldan birlikler gönderilir. Kendisi de merkezde durarak savaşı yönetir. Bu şekilde düzenli bir savaş yaparlar.
CEVAP: Bu metin, Oğuz beylerinin kahramanlıklarını anlatmak için yazılmıştır. Yiğitlik, cesaret ve güç gibi değerleri göstermek amacı vardır. Aynı zamanda halka örnek olmak için anlatılmıştır.
CEVAP: Metinde ejderha gibi gerçek olmayan varlıklar vardır. Olaylar abartılı ve olağanüstüdür. Bu yüzden metin tamamen gerçek değildir ve kurmaca özellikler taşır. Ejderha gibi varlıklar ve abartılı kahramanlıklar vardır. Metin okuyucuda etki bırakmak için kurgulanmıştır, bu yüzden kurmaca bir metindir.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 249
SALUR KAZAN:
CEVAP: Cesur olduğunu ama aynı zamanda mert olduğunu düşünüyorum. Hile yapmak istemiyor. Doğru ve yiğitçe savaşmak istiyor. Lalasıyla konuşması da akıllı davrandığını gösteriyor.
LALA KILBAŞ:
CEVAP: Kazan’a çok bağlı ve onu yalnız bırakmak istemiyor. Onu korumak istiyor. Cesur ve sadık biri olduğu anlaşılıyor.
BAYINDIR PADİŞAH:
CEVAP: Acele karar vermiyor. Herkesi dinliyor. Adaletli ve temkinli davranıyor. Kazan’a da güvenmek istiyor.
KARA BUDAK:
CEVAP: Çok cesur ve fedakâr biri. Amcasını korumak ve gerçeği öğrenmek istiyor. Gerekirse kendini feda etmeye hazır gibi görünüyor.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 250
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 251
Metinleri karşılaştırınca onları birkaç başlık altında toplayabiliriz.
- Tür ve dönem bakımından Salur Kazan metni sözlü kültüre ve destan geleneğine aittir. Küçük Ağa modern roman olduğu için Cumhuriyet dönemini temsil eder. Balıkçı ise şiir olduğu için duyguya ve lirizme daha yakındır.
- Gerçeklik açısından Salur Kazan metni olağanüstü ve kurmacadır. Ejderha gibi gerçek olmayan unsurlar vardır. Küçük Ağa daha gerçekçidir çünkü Kurtuluş Savaşı gibi tarihî ve toplumsal olayları anlatır. Balıkçı ise günlük hayattan bir kesiti, ama şiir diliyle anlatır.
- Üslup açısından Salur Kazan metni destansı ve abartılıdır. Küçük Ağa sade ve ciddi bir anlatıma sahiptir. Balıkçı ise duygusal ve şiirsel bir üslupla yazılmıştır.
- İleti yönünden Salur Kazan metni yiğitlik, cesaret ve inancı öne çıkarır. Küçük Ağa vatan sevgisi ve mücadeleyi vurgular. Balıkçı ise emek, fedakârlık ve aile sorumluluğunu ön plana çıkarır.
Metinde en çok ilgimi çeken olay, Salur Kazan’ın yedi başlı ejderhayla tek başına karşılaşması oldu. Özellikle ejderhanın gözlerinin meşale gibi yanması ve Kazan’ın korksa bile geri adım atmaması çok dikkatimi çekti.
Metin sinemaya uyarlansa Salur Kazan rolünü oynamak isterdim. Çünkü cesur, güçlü ve lider bir karakter. Zor durumda bile korkmadan hareket ediyor. Böyle bir kahramanı canlandırmak daha heyecanlı olurdu.
Metnin beğendiğim yönü, kahramanlık ve cesaret duygusunu çok güçlü vermesi. Olaylar sürükleyici olduğu için sıkılmadan okunuyor. Beğenmediğim yönü ise bazı kelimelerin eski olması. Bu yüzden bazı yerleri anlamak zor oluyor.
Bu metin bence çok etkileyici bir kahramanlık hikâyesi. Salur Kazan’ın ejderhayla savaşması, cesaret ve yiğitlik duygusunu iyi gösteriyor. Bu yönüyle metni başarılı buluyorum.
Ama dilinin eski olması, günümüz öğrencileri için biraz zorlayıcı olabilir. Yine de bu metin, geçmişte insanların nasıl düşündüğünü ve kahramanlığı nasıl gördüğünü anlamamıza yardımcı oluyor. Bu yüzden metnin önemli ve değerli olduğunu düşünüyorum.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 252
Oğuzları korumak ister. Yiğitliğini göstermek ve düşmanı yenmek ister. Adını duyurmak ister.
Oğuz boyunun düzenini sağlamak ister. Doğru kararlar alıp halkı korumayı amaçlar. Birliği bozmak istemez.
Salur Kazan’ı yalnız bırakmamak ister. Ona akıl verip destek olmayı amaçlar. Görevini iyi yapmak ister.
Salur Kazan’a yardım etmek ister. Yiğitliğini göstermek ister. Oğuzlar için savaşmayı amaçlar.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 253
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 254
Olay örgüsü:
Salur Kazan av sırasında ejderhayla karşılaşıyor. Onunla savaşmaya karar veriyor. Lala Kılbaş’tan fikir alıyor. Ejderhayla yiğitçe savaşıyor ve onu öldürüyor. Sonunda Kazan’ın kahramanlığı ortaya çıkıyor.
Salur Kazan, Lala Kılbaş, Bayındır Padişah, Kara Budak ve ejderha var.
Eski zamanlarda geçiyor. Tam bir tarih yok ama Oğuzlar döneminde olduğu anlaşılıyor.
Dağlık ve açık alanlar var. Ejderhanın olduğu yer, Oğuz yurdu gibi yerler geçiyor.
Metindeki kişiler Oğuz toplumunun önemli insanları. Bu da dönemin beyli yapısını gösteriyor. Olaylar hep savaş ve kahramanlık üzerine, çünkü o dönem güçlü olmak önemli. Mekânlar da doğayla iç içe, bu da göçebe yaşamı anlatıyor. Bunlar metni daha gerçekçi ve döneme uygun yapıyor.
Metin Oğuz toplumunun değerlerini anlatıyor. Cesaret, yiğitlik, büyüğe danışmak çok önemli. Ejderha gibi olağanüstü şeyler de o dönemin inanışlarını gösteriyor. Toplumun kahramanlara verdiği değer açıkça görülüyor.
Dil eski, döneminde kolay anlaşılır olsa da bugün anlamak zor. Çünkü metin çok eski bir dönemde söylenmiş. Sözlü anlatım olduğu için tekrarlar ve benzetmeler var. Dini ifadeler de var, bu da İslamiyet’in etkisini gösteriyor. Dil, dönemin düşünce yapısını yansıtıyor.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 255
CEVAP:
Metinde millî değerler daha çok kahramanlık ve birlik ile anlatılıyor. Kazan’ın savaş düzeni kurması, Oğuz beylerini bir araya getirmesi buna örnek. Manevi değerler Allah’a dua edilmesiyle ve inançla gösteriliyor. Kazan’ın Allah’tan yardım istemesi bunu anlatıyor. Evrensel değerler ise mertlik ve adaletle veriliyor. Kazan’ın uyuyan ejderhayı öldürmek istememesi, hileyi doğru bulmaması buna güzel bir örnek. Bayındır Padişah’ın herkesi dinleyip karar vermesi de adaletli olmayı gösteriyor.
CEVAP: Görselde verilmiştir. Yazıları netleştirmek için resme tıklayın.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 256-257-258-259
- Metinde olağanüstü olaylara yer verilmiştir.
- Kahramanlar çok güçlü ve cesur gösterilmiştir.
- Ejderha gibi gerçek hayatta olmayan varlıklar vardır.
- Dinî unsurlar ve Allah inancı sıkça geçer.
- Kahramanlık ve yiğitlik ön plandadır.
- Anlatım destansı ve coşkuludur.
- Olaylar kısa sürede ve hızlı anlatılır.
- Sözlü kültürün izleri görülür.
- Metinde olağanüstü olaylara yer verilmemiştir.
- Günlük hayat anlatılmıştır.
- Kişiler sıradan insanlardır.
- Aile hayatı ve geçim sıkıntısı ön plandadır.
- Duygular ve iç düşünceler ayrıntılı verilir.
- Anlatım uzun ve betimleyicidir.
- Gerçekçi bir bakış açısı vardır.
- Yazılı kültürün ürünü olduğu bellidir.
- Metinlerin gerçekliği ele alış şekli birbirinden farklıdır. (EVET)
- Metinlerin anlatım türleri birbirinden farklıdır. (EVET)
- Metinlerde ele alınan kahraman tipleri farklıdır. (EVET)
- Metinlerin dili ve üslubu aynı değildir. (EVET)
- Metinler yazıldıkları dönemin özelliklerini yansıtmaktadır. (EVET)
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 260
- Bir av avlayayım, yurduma avsız gitmeyeyim. (İstek, olumsuzluk)
- Bu ejderhanın üstüne varalım mı, yoksa yan taraftan sessizce savuşup kaçalım mı? (İstek, soru)
- Eğer ejderha öldürdüysen, gazan mübarek olsun. (Şart)
- O yılanın üstüne gitmelisin, dedi. (Gereklilik)
- Ola ki Kazan ejderha olmuştur, ne kavim ne kardeş tanır. (Tahmin)
- Lala işitti ki Kazan yalnız başına av yerinde kalmış. (Başkasından duyma)
- Hemen Bayındır Padişah’a varıp “Kazan ejderha öldürmüştür.” diye haber verdi. (Kesinlik)
- Ejderhanın üstüne gitme desem, belki bana kızıp, öfkelenir ve gazap eder. (Şart)
Fiiller konusuyla ilgili Edebiyat Hocam'daki Fiiller (Konu Anlatımı - Slayt) başlıklı yazıya BURADAN ulaşabilirsiniz.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 261
1 → Sürükleyicilik
2 → Kahramanlık duygusu
3 → Dilin anlaşılır olması
4 → Olayların heyecanı
5 → Verdiği mesajlar
1 → Metin akıcı, sıkılmadan okudum. Ejderha olayı merak uyandırıyor.
2 → Salur Kazan çok cesur biri olarak anlatılıyor, bu hoşuma gitti.
3 → Dil eski ama yine de genel olarak anlaşılabiliyor.
4 → Savaş ve mücadele sahneleri heyecanlıydı.
5 → Mertlik, cesaret ve iyilik gibi değerler güzel verilmiş.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 262
Salur Kazan beylerinden ayrılmadı. Hep birlikte ava devam ettiler. Beyler onun etrafında yürüdü. Av sırasında ejderhanın izine rastladılar. Birlik olup karar verdiler. Hep beraber ejderhanın üstüne gittiler. Bu yüzden kimse yalnız kalmadı, birlikte savaştılar.
Lala Kılbaş olduğu yerde kaldı. Salur Kazan tek başına yoluna devam etti. Uzun süre ondan haber gelmedi. Beyler merak etti ama kimse peşinden gitmedi. Salur Kazan ejderhayla yalnız başına karşılaştı. Bu durum işi daha da zorlaştırdı.
Salur Kazan ejderhayla savaştı ama onu yenemedi. Çok yoruldu ve geri çekildi. Ejderha orada kaldı. Salur Kazan beylerin yanına döndü. Herkes üzgündü ama onun cesaretine yine de saygı duydular.
Lala Kılbaş Salur Kazan’a ejderhanın üstüne gitmemesini söyledi. Tehlikeli olduğunu anlattı. Salur Kazan bir süre düşündü. Sonra beylerle birlikte hareket etmeye karar verdi. Acele etmedi ve plan yapmayı seçti.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 263
• Bu süreçte öğrendiklerim: Destan, roman ve hikâye türlerinin konu, dil ve anlatım olarak çok farklı olduğunu öğrendim. Salur Kazan’da daha çok savaş ve kahramanlık var, diğer metinlerde günlük hayat ve iç dünya var.
• Kendimi geliştirmek için çaba harcadığım konular: Metinleri tabloya göre inceleme, karşılaştırma yapma ve kısa ama doğru cevap yazma.
• Bu süreçte ilerleme kaydettiğimi düşündüğüm konular: Olay, kişi, zaman ve mekânı ayırt etme. Metnin hangi döneme ait olduğunu anlama.
• İlgimi çeken ve araştırmayı düşündüğüm konular: Dede Korkut hikâyeleri ve eski Türklerde alp tipi.
• Pekiştirmem gereken konular: Dil ve anlatım özelliklerini örnekle açıklama.
• Bu süreçte iş birliği yaparak öğrendiklerim ve grubumun başarısına katkılarım: Grup çalışmalarında fikir söyledim, metinlerden örnek bulmaya yardım ettim.
• Daha detaylı incelediğim konular: Salur Kazan’ın Yedi Başlı Ejderhayı Öldürdüğü Boy metni.
• Bu süreçte öğrendiğim bilgilerden gelecekte kullanabileceklerim: Metin çözümleme, yorum yapma ve sınavlarda paragraf sorularını daha iyi anlama.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 264
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 265
Ayrıca adalet teması da vardır, Namık Kemal bu dönemde haksızlıklara karşı çıkmıştır.
Bir de cesaret teması olabilir, çünkü şair düşüncelerini açıkça söylemekten korkmamıştır.
HÜRRİYET KASİDESİ (Günümüz Türkçesiyle)
Zamanın kurallarının doğruluktan ve adaletten saptığını görünce,
Onurumuzu koruyarak devlet kapısından uzaklaştık.
Kendini insan sayanlar halka hizmet etmekten usanmaz,
Eli açık ve vicdanlı olan, mazluma yardım etmekten vazgeçmez.
Millet hor görülmüşse bunu şanına eksiklik sanma,
Bir cevher yere düşmekle değerini kaybetmez.
Vatan yolunda çile çekip toprağa düşmekten korkma.
Zalime yardım edenler dünyada alçak kimselerdir,
İnsafsız avcıya hizmetten zevk alan köpek gibidir.
Hayatın kıymetini bilenler şöhreti üstün tutar.
Halk neden uzun yaşamaya bu kadar düşkündür,
İnsan için emanet bilinci menfaatten daha değerlidir.
Kendi nefsinden utanmaz, ayıplanmaktan da çekinmez.
Zaferin şartı milletin gönülde birleşmesidir,
Rahmet ise fikir ayrılıklarından doğar.
Dünyayı kararlı insanların güçlü iradesi yönetir,
Metin duranların sabrı dünyayı titretecek güçtedir.
Kader bütün nimetlerini zamanı gelince verir,
Milletteki geçici zayıflık seni gevşetmesin.
Zincire vurulmuş aslanın yavaşlığı acizlik değildir,
Asıl utansın himmet sahiplerine nasip vermeyen talih.
Yeteneksizliğin yerde kalması tabiatın ayıbıdır.
Mayamız baştan sona şehit kanıyla yoğrulmuştur.
Biz çalışkan ve yüce amaçlı insanlarız,
Bir aşiretten dünyaya hükmeden devlet kurduk.
Biz onur meydanında yetişmiş insanlarız,
Mezar toprağı bize aşağılanma toprağından daha değerlidir.
Özgürlük kavgası korku dolu olsa da üzülme,
Yiğit olan canı pahasına da olsa mücadeleden kaçmaz.
Celladın ipi ejderha gibi yakıcı olsa bile,
Yine de esaret zincirinden bin kat iyidir.
Yolumda çektiğim eziyetler hatırlansın,
En küçük zevk bile bakanlık makamından üstündür.
Vatan cilveli ve vefasız bir sevgili gibidir,
Sevenlerini gurbet acısından ayırmaz.
Ben korku ve beklentiden uzağım,
Görevim menfaat değil, hakkın kendisidir.
Ey zulmedenler, milletin yiğitleriyle kavga etmeyin,
Zulmün kılıcı vatan sevgisinin ateşiyle erir.
Zulümle özgürlüğü yok etmek mümkün değildir,
Gücün yetiyorsa insanlığın idrakini yok et.
Gayret, gönülde elmas gibi bir cevherdir,
Baskıyla ve ağırlıkla ezilmez.
Ah özgürlük, ne büyüleyiciymiş yüzün,
Sana âşık olup esaretten kurtulduk.
Artık gönülleri çekme gücü sende,
Güzelliğini gizleme, milletin gözünden uzak kalmasın.
Ey geleceğin umudu, ne büyük dostmuşsun,
Dünyayı sen kurtarırsın umutsuzluktan ve sıkıntıdan.
Artık iktidar senindir, hükmünü dünyaya yay,
Allah seni her türlü beladan korusun.
Zulmün köpekleri gezdiğin ovaları sardı,
Uyan ey yaralı aslan, bu gaflet uykusundan!
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 268
- cihân: Dünya
- bâkî: Kalıcı, sonsuza kadar duran
- menfaat: Çıkar, fayda
- âlî: Yüce, yüksek
- kıymet: Değer
- âlem: Dünya, evren
- şân: Ün, onur
- ulvî: Yüce, manevi değeri yüksek
- baht: Talih, kader
- mazlûm: Haksızlığa uğramış kişi
- hürriyet: Özgürlük
- fâni: Geçici, kısa süreli
- zâlim: Zulmeden, acımasız
- şöhret: Ün, tanınmışlık
- esâret: Tutsaklık, kölelik
- kadr (kadir): Değer, kıymet
- cihân – âlem
- kıymet – kadr
- şân – şöhret
- ulvî - âlî
- bâkî – fâni
- hürriyet – esâret
- mazlûm – zâlim
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 269
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 270
CEVAP: Görselde verilmiştir. Yazıları netleştirmek için resme tıklayın.
SORU: 2. Hürriyet Kasîdesi’nin geniş kitleler üzerinde etkili olmasında kullanılan anlatım özelliklerinin rolünü değerlendirerek düşüncelerinizi açıklayınız.
CEVAP: Bence şiirin dili daha açık olduğu için çok kişiye ulaşmış. Hürriyet, vatan, zulüm gibi herkesin anladığı şeyler var. Duygulu ve coşkulu anlatım da insanları etkiliyor. O yüzden halk da kendinden bir şey bulmuş.
SORU: 3. a) Hürriyet Kasidesi, hangi anlatım özellikleriyle divan şiiri geleneğinden ayrılır?
CEVAP: Divan şiirinde daha süslü ve ağır konular olur genelde. Burada ise toplumsal konular var. Hürriyet, adalet, millet gibi şeyler anlatılıyor. Dil de biraz daha sade sayılır, halka yakın duruyor.
SORU: 3. b) Dönemin sosyal ve kültürel koşulları bu anlatım özelliklerini nasıl şekillendirmiş olabilir?
CEVAP: O dönemde Osmanlı’da değişim var, Tanzimat ilan edilmiş. İnsanlar hak, özgürlük istiyor. Namık Kemal de bunları görüp şiirine yansıtmış. Halkı uyandırmak istediği için dili ve anlatımı ona göre seçmiş.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 271
SORU: 1. a) Okuduğunuz metinlerle Hürriyet Kasidesi’ni dil ve anlatım bakımından karşılaştırarak tespit ettiğiniz benzerlik ve farklılıkları söyleyiniz.
CEVAP: Hepsinde millet ve birlik duygusu var. Hürriyet Kasidesi daha şiirli ve duygulu anlatılmış. 10. Yıl Nutku daha açık ve konuşma gibi. Orhun Abideleri ise daha eski ve buyurucu bir dille yazılmış. Dil olarak en ağır olan Orhun Abideleri.
SORU: b) Tespit ettiğiniz benzerlik ve farklılıkların sebepleri neler olabilir? Açıklayınız.
CEVAP: Bence farkların nedeni yazıldıkları dönemler. Orhun Abideleri çok eski olduğu için dili farklı. Hürriyet Kasidesi Tanzimat döneminde yazılmış, hem eski hem yeni özellikler var. 10. Yıl Nutku ise halka hitap ettiği için sade ve açık bir dil kullanılmış. Ama hepsinde amaç milleti bilinçlendirmek.
SORU: Aşağıdaki karekodlarda verilen çok modlu metinlerden faydalanarak soruları cevaplayınız.
10. YIL NUTKU videosunu edebiyathocam.net YOUTUBE Kanalından izlemek için BURAYI tıklayın.
BİLGE KAĞAN DER Kİ videosunu edebiyathocam.net YOUTUBE Kanalından izlemek için BURAYI tıklayın.
CEVAP: Üçünde de dil güçlü ve etkileyici. Söyleyen kişi kendini milletin önünde sorumlu hissediyor gibi. Atatürk “Türk Milleti!” diyerek direkt halka sesleniyor, dinleyen kendini konuşmanın içinde hissediyor. Bilge Kağan da “Sözlerimi dikkatle dinleyin!” diyerek halkla doğrudan konuşuyor. Hürriyet Kasidesi’nde de Namık Kemal okuyucuya cesaret veriyor, sanki karşısında biri varmış gibi yazıyor. Bu dil insanı etkiliyor ve bağ kurduruyor.
SORU: 3. Dinlediğiniz/izlediğiniz videolarla Hürriyet Kasîdesi’nin söyleniş tarzı arasında hangi benzerlikler olduğunu düşünüyorsunuz? Gerekçeleriyle açıklayınız.
CEVAP: Bence hepsinde hitap havası var. Sadece okumak için değil, söylemek için yazılmış gibi. Seslenme, coşku ve mesaj verme ortak. Atatürk’ün nutku da, Bilge Kağan’ın sözleri de, Hürriyet Kasidesi de milleti uyandırmak istiyor. O yüzden tonları güçlü, kararlı ve biraz da heyecanlı. Bu yüzden benzer geliyor.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 272
SORU: 1. Hürriyet Kasîdesi ile Bir Günün Sonunda Arzû şiirlerini aşağıdaki ölçütler doğrultusunda karşılaştırınız.
CEVAP: Görselde verilmiştir. Yazıları netleştirmek için resme tıklayın.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 273
SORU: 2. Hürriyet Kasîdesi ile Hürriyete Doğru şiirlerini aşağıdaki ölçütler doğrultusunda karşılaştırınız.
CEVAP: Görselde verilmiştir. Yazıları netleştirmek için resme tıklayın.
SORU: 3. “Hürriyet” kavramının farklı dönemlerde farklı şekillerde ele alınmasının sebepleri neler olabilir?
CEVAP: Bence her dönemin şartları farklı olduğu için böyle. Tanzimat’ta insanlar baskı altındaydı, o yüzden hürriyet vatan ve millet için önemliydi. Sonraki dönemlerde insanlar daha bireysel yaşamaya başladı. Bu yüzden hürriyet daha çok kişisel özgürlük gibi anlatılmış. Dönemin sorunları ve insanların beklentileri bunu değiştirmiş.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 274
Aşağıdaki metinden faydalanarak soruları cevaplayınız.
SAATLERİ AYARLAMA ENSTİTÜSÜ
SORU: 1. Yazarın itiraz ettiği anlayışın nasıl bir hürriyet anlayışı olduğunu düşünüyorsunuz? Açıklayınız.
CEVAP: Bence yazar, dışarıdan verilen ve maddi şeylere bağlı olan hürriyete karşı çıkıyor. Yani para, rahatlık ya da başkalarının sunduğu bir özgürlük gibi. Ona göre bu gerçek hürriyet değil. Çünkü insanın içinden gelmeyince kalıcı olmuyor.
SORU: 2. Yazarın bahsettiği hürriyet ile kendi hürriyet anlayışınızı karşılaştıran kısa bir metin yazınız.
CEVAP: Yazarın anlattığı hürriyet daha çok insanın iç dünyasıyla ilgili. Kendi içinde mutlu olmayı ve az şeyle yetinmeyi anlatıyor. Benim için hürriyet biraz daha farklı. İstediğim gibi konuşabilmek, düşüncemi söyleyebilmek önemli. Ama yine de yazarın dediği gibi insanın içinin rahat olması da hürriyetin bir parçası bence.
SORU: 1. Namık Kemal’in okuduğu beyitten hareketle Hürriyet Kasîdesi’nde yeni bir şiir anlayışı oluşturması hakkındaki görüşleriniz nelerdir?
HÜRRİYET KASİDESİ
CEVAP: Bence Namık Kemal okuduğu bu beyitten çok etkilenmiş ama orada kalmamış. O beyitteki duyguyu alıp daha güçlü ve toplumu ilgilendiren bir şiire dönüştürmüş. Divan şiirinin biçimini kullanmış ama içine hürriyet, millet gibi yeni fikirler koymuş. Bu yüzden Hürriyet Kasîdesi eski şiire benziyor ama düşünce olarak daha yenidir.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 275
2-3. soruları aşağıdaki metne göre cevaplayınız.
İSTİKLAL MARŞI’NI NAMIK KEMAL ÜZERINDEN OKUMAK
SORU: 2. Mehmet Akif Ersoy’un İstiklâl Marşı’nın 3. kıtasında yer alan bağımsızlıkla ilgili kavramları geçmişe vurgu yaparak ifade etmesi hakkında neler düşünüyorsunuz?
CEVAP: Bence geçmişe vurgu yapması çok etkileyici. Çünkü milletin eskiden de özgür yaşadığını hatırlatıyor. Bu da insanlara güven veriyor. “Biz bunu daha önce başardık, yine başarırız” demek gibi geliyor bana.
SORU: 3. Hakîr olduysa millet şânına noksan gelir sanma
Yere düşmekle cevher sâkıt olmaz kadr ü kıymetten
dizelerinde yapılan edebî sanatın temelinde yatan düşünce hakkındaki fikirlerinizi yazınız.
CEVAP: Burada millet bir cevhere benzetiliyor. Yani millet zor durumda kalsa bile değerini kaybetmez demek istiyor. Geçici sıkıntılar milletin büyüklüğünü yok etmez diye düşünüyorum. Bu da millete moral veriyor.
SORU: 4. Vatan ve milletin bağımsızlığını korumakla ilgili beş anahtar sözcük belirleyerek bu sözcüklerden hareketle “özgürlük” temalı bir dörtlük yazınız.
CEVAP: Anahtar sözcükler: vatan, millet, bayrak, mücadele, hürriyet
Vatan için yürürüz yılmadan,
Millet oluruz tek bir yürekten.
Bayrak dalgalanır mücadeleyle,
Hürriyet bizimdir sonsuza dekten.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 276
Namık Kemal’in eserlerinden alınan aşağıdaki metinlerden faydalanarak soruları cevaplayınız.
SORU: Namık Kemal farklı türlerde yazdığı eserlerinde hangi temaları ön plana çıkarmıştır?
CEVAP: Namık Kemal eserlerinde daha çok vatan, millet, hürriyet ve fedakârlık temalarını öne çıkarmıştır. Vatan için savaşmak ve gerekirse can vermek çok sık anlatılır. Millet sevgisi ve vatanperverlik hep vardır.
SORU: 2. Namık Kemal’in benzer temaları işlemesinde yaşadığı dönemin etkisi hakkındaki düşüncelerinizi gerekçelendirerek açıklayınız.
CEVAP: Bence yaşadığı dönem çok etkili olmuştur. Çünkü o dönemde vatan tehlikedeydi ve savaşlar vardı. İnsanları uyandırmak ve bilinçlendirmek istiyordu. Bu yüzden hep vatan ve millet konularını yazmıştır.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 277
Aşağıdaki karekodda verilen çok modlu metinden faydalanarak soruları cevaplayınız.
📹Namık Kemal konulu çok modlu metin videosunu edebiyathocam.net'in YOUTUBE kanalından izlemek için BURAYI tıklayın.SORU: 3. a) Dinlediğiniz/izlediğiniz çok modlu metinde Namık Kemal’in hangi kişilik özelliklerinden bahsedilmektedir?
CEVAP: Metinde Namık Kemal’in vatansever, cesur ve mücadeleci biri olduğu anlatılıyor. Çocukluğundan beri tarihi seven biri olarak yetiştirildiği anlatılıyor. Hürriyete çok önem verdiği söyleniyor. Halkı uyandırmak isteyen, korkmadan konuşan bir kişiliği var.
SORU: b) Hürriyet Kasîdesi’ne şairin hangi kişilik özelliklerinin yansıdığı söylenebilir? Metinden örnekler vererek açıklayınız.
CEVAP: Hürriyet Kasîdesi’nde Namık Kemal’in cesur ve hürriyetçi olduğu çok belli. Mesela “Ne mümkün zulm ile bîdâd ile imhâ-yı hürriyyet” dizesinde zulme karşı durduğu görülür. “Biz ol nesl-i kerîm-i dûde-i Osmâniyânız kim” dizesinde de milletine güvenen, gururlu biri olduğu anlaşılır.
SORU: Aşağıdaki metinde Tanzimat Fermanı’nın içeriğiyle ilgili bilgi verilmektedir. Bu metinden faydalanarak Hürriyet Kasîdesi’nin dönemin sosyal gerçekliğini yansıtıp yansıtmadığına dair görüşlerinizi gerekçelendirerek açıklayınız.
CEVAP: Bence Hürriyet Kasîdesi dönemin sosyal gerçekliğini yansıtıyor. Çünkü Tanzimat Fermanı’nda özgürlük, eşitlik ve vatandaşlık gibi konular var. Namık Kemal de şiirde hürriyet, vatan ve adalet konularını çok öne çıkarıyor. O dönemde halk bu hakları istiyordu, şiir de bunu açıkça söylüyor.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 278
Yönergeleri takip ederek aşağıdaki empati haritasını doldurunuz.
➡ Hürriyet Kasîdesi’nin temasını göz önünde bulundurarak ve seçtiğiniz rolle empati kurarak aşağıda verilen empati haritasındaki dört ana başlığı doldurunuz.
(ETKİNLİK ÖĞRENCİ, GAZETECİ, SANATÇI VE ÖĞRETMEN ROLLERİNE GÖRE AYRI AYRI CEVAPLANMIŞTIR. İSTEDİĞİNİZİ SEÇEREK İÇERİĞİ GELİŞTİREBİLİRSİNİZ.)
🔹 ÖĞRENCİ
Düşüncelerim: Hürriyet bence kendi kararlarımı verebilmek demek. Baskı olmadan okuyabilmek ve düşüncelerimi söyleyebilmek önemli.
Duygularım: Bazen sınav stresi yüzünden kendimi sıkışmış hissediyorum. Özgür olduğumda daha mutlu ve rahat oluyorum.
Söylediklerim: İnsan fikirlerini korkmadan söyleyebilmeli diyorum. Eğitim de özgür olmalı bence.
Yaptıklarım: Ders çalışıyorum ama aynı zamanda düşüncelerimi savunmaya çalışıyorum. Haksızlık olursa susmamaya çalışırım.
🔹 SANATÇI
Düşüncelerim: Hürriyet benim için sanatımı istediğim gibi yapabilmek demek. Kimse karışmadan kendimi ifade etmek isterim.
Duygularım: Özgür olduğumda ilhamım artıyor. Baskı olunca içim daralıyor.
Söylediklerim: Sanat özgür olmazsa gerçek olmaz derim. Hürriyet olmadan sanat gelişmez.
Yaptıklarım: Duygularımı resimle, şiirle ya da müzikle anlatırım. Toplumdaki sorunları da eserlerime yansıtırım.
🔹 GAZETECİ
Düşüncelerim: Hürriyet benim için doğruyu yazabilmek demek. Basın özgür olmazsa halk gerçeği öğrenemez.
Duygularım: Bazen baskı olursa korku hissedebilirim ama yine de doğruyu savunmak isterim.
Söylediklerim: Gerçekler gizlenmemeli derim. Hürriyet adalet için şarttır.
Yaptıklarım: Doğru haber yapmaya çalışırım. Yanlış gördüğüm şeyleri araştırırım ve yazarım.
🔹 ÖĞRETMEN
Düşüncelerim: Hürriyet düşünen bireyler yetiştirmek demek. Öğrenciler soru sorabilmeli.
Duygularım: Öğrenciler özgür düşününce gurur duyarım. Baskı olursa üzülürüm.
Söylediklerim: Özgürlük olmadan gerçek eğitim olmaz derim. Fikirler tartışılmalı derim.
Yaptıklarım: Öğrencilerime düşünmeyi öğretirim. Onlara kendilerini ifade etme fırsatı veririm.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 279
Aşağıdaki soruları cevaplayınız.
SORU: 1. Toplumsal hürriyetin önemini nasıl açıklarsınız?
CEVAP: Toplumsal hürriyet bence bir toplumun rahatça yaşayabilmesi demek. İnsanlar düşüncelerini söyleyebilmeli, haksızlığa karşı çıkabilmeli. Eğer özgürlük olmazsa toplum gelişmez, herkes korku içinde yaşar. O yüzden çok önemli bence.
SORU: 2. Hürriyet Kasîdesi’nin iletisini bir sonraki nesle aktarmak için yazılan aşağıdaki ifadeyi kendi düşüncelerinizle tamamlayınız.
CEVAP: Toplumsal hürriyet susuz kalmış toprağa düşen yağmur gibidir. Çünkü insanlar onsuz yaşayamaz, umutları kurur gider.
SORU: Aşağıdaki ifadeleri dikkatle okuyunuz, Hürriyet Kasîdesi’ne yönelik düşüncelerinizi ifade eden seçenekleri işaretleyiniz. Her bir ifadeye ne derecede katıldığınızı belirtmek için “Hiç katılmıyorum”- dan “Tamamen katılıyorum”a kadar olan seçeneklerden birini seçiniz.
CEVAP: Görselde verilmiştir. Yazıları netleştirmek için resme tıklayın.
SORU: Hürriyet Kasîdesi’nin sizde uyandırdığı duygu ve düşünceleri özetleyen kısa bir paragraf yazınız.
CEVAP: Bu şiiri okuyunca içimde bir heyecan oluştu. Sanki biri bana güçlü ol, hakkını savun diyormuş gibi hissettim. Hürriyetin sadece bir kelime olmadığını, bir milletin onuru olduğunu düşündüm. Bazı yerleri ağırdı ama verdiği mesaj çok netti. Bence insanı düşündüren ve biraz da cesaret veren bir şiir.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 280
Aşağıdaki karekodda verilen çok modlu metinden faydalanarak soruları cevaplayınız.
Sayfa 280'de yer alan çok modlu metin videosunu edebiyathocam.net'in YOUTUBE sayfasından izlemek için BURAYI tıklayın.
SORU: 1. Dinlediğiniz/izlediğiniz çok modlu metinde senaryo, dekor ve kostümün oyuncu ile izleyici üzerinde bıraktığı etki hakkındaki görüşlerinizi yazınız.
CEVAP: Senaryo tarihî bir konuyu işlediği için izleyiciye geçmişe dair güçlü bir bağ kurdurur. Kostümler karakterleri daha gerçekçi ve döneme uygun hâle getirerek oyuncunun rolünü güçlendirir, izleyicide inandırıcılık ve duygusal etki yaratır. Dekor ise sade olmasına rağmen kostümlerle birleşince tarihi atmosferi başarıyla yansıtır.
SORU: 2. Tiyatronun hazırlık süreciyle ilgili dikkatinizi çeken özellikler nelerdir?
CEVAP: Hazırlık sürecinde okuma provalarının yapıldığı ve oyuncuların metinle yoğun çalıştığı görülür. Uzun yıllara dayanan emek ve ekip çalışması ön plandadır. Kostüm giyildikten sonra karakterlerin daha net ortaya çıktığı belirtilmiştir.
SORU: 3. Tarihî bir konunun tiyatro oyunu olarak sahnelenmesi hakkında ne düşünüyorsunuz?
CEVAP: Tarihî konuların tiyatroda sahnelenmesi, olayları canlı ve etkileyici bir şekilde aktarır. İzleyici tarihi daha kolay anlar ve hatırlar. Bu yöntem, geçmişle duygusal bağ kurmayı sağlar.
SORU: 4. Dinlediğiniz/izlediğiniz çok modlu metinde canlandırma sırasında oyuncunun rolünü izleyiciye nasıl aktardığını düşünüyorsunuz? Açıklayınız.
CEVAP: Oyuncular rolü kostüm, ses tonu ve beden diliyle aktarır. Kostüm giyildikten sonra karakter daha belirgin hâle gelir ve inandırıcılık artar. Prova sürecinden sahne performansına geçişte bu unsurlar birleşerek rolü izleyiciye etkili bir şekilde iletir.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 281
Performans Görevi
Performans Görevi: Hikâyeden Sahneye
Seçtiğimiz Hikâye: Deli Dumrul
Bu hikâyeyi seçme nedenimiz:
Bu hikâyeyi seçtik çünkü hem heyecanlı hem de duygusal bir hikâye. İçinde cesaret, kibir ve pişmanlık gibi duygular var. Ayrıca sahneye koyması daha kolay gibi geldi bize. Karakter sayısı da çok fazla değil.
Kişiler:
Deli Dumrul, eşi, annesi, babası, Azrail ve Dede Korkut.
Zaman:
Eski Oğuz zamanları.
Mekân:
Bir köprü ve Dumrul’un yaşadığı yer.
Dil ve Anlatım Özellikleri:
Eski ve destansı bir anlatımı var. Ama biz sahnelerken dili biraz daha anlaşılır yapacağız.
Konuşma Yöntemi ve Stratejisi:
Duygulu yerlerde yavaş ve etkili konuşacağız. Kızgın yerlerde daha sert konuşacağız. Seyircinin anlaması için net ve anlaşılır konuşmaya dikkat edeceğiz.
Canlandırma Planımız:
Hikâyeyi 4 sahneye böldük.
Sahne: Dumrul’un kuru çayın üstüne köprü yapması ve insanlardan para alması.
Sahne: Azrail’in gelmesi.
Sahne: Dumrul’un annesi ve babasından can istemesi.
Sahne: Eşinin canını vermek istemesi ve sonunda affedilmesi.
Biz hikâyeye biraz duygu katacağız. Özellikle eşinin sahnesini daha etkileyici yapmayı düşünüyoruz.
Düşünceyi Geliştirme Yolları:
Örnek verme ve karşılaştırma yapacağız. Mesela Dumrul’un baştaki hali ile sondaki hali arasındaki farkı göstereceğiz.
Görev Dağılımı:
Yönetmen:
Deli Dumrul:
Eşi:
Azrail:
Anne-Baba:
Dekor sorumlusu:
Teknik ekip:
Dekor ve Teknik:
Kartonlardan köprü yapacağız. Arka fona da doğa resmi koyacağız. Azrail geldiğinde hafif müzik açacağız.
Sahne Geçişleri:
Her sahne arasında kısa bir anlatıcı konuşacak. Böylece kopukluk olmayacak.
Canlandırma Sırasında Dikkat Edeceklerimiz:
Beden dilimizi kullanacağız. Seyirciye sırtımızı dönmemeye çalışacağız. Süreyi aşmamaya dikkat edeceğiz. Dili düzgün kullanmaya çalışacağız ama çok resmi olmayacak.
Verilmek İstenen Mesaj:
İnsan kibirli olmamalı. Sevdiklerimizin kıymetini bilmeliyiz.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 283
Aşağıdaki metinden faydalanarak soruları cevaplayınız.
MİLLİ EDEBİYAT DÖNEMİ ROMAN VE HİKÂYECİLİĞİNE GENEL BİR BAKIŞ
SORU: 1. Millî Edebiyat Dönemi’nin hikâye ve romanıyla ilgili hangi bilgilere ulaşılabilir? Açıklayınız.
CEVAP: Millî Edebiyat Dönemi’nde roman ve hikâyeler daha çok toplumsal konulara yönelmiş. Daha önce bireysel konular varken bu dönemde Anadolu ve Milli Mücadele anlatılmış. Yazarlar Anadolu’yu uzaktan değil, yaşayarak anlatmış. Yoksulluk, cehalet gibi sorunlara değinilmiş. Dil de daha sade ve anlaşılır olmuş. Yani hem konu hem dil açısından yenilik varmış.
SORU: 2. Okuduğunuz metinle aşağıdaki görsellerden hangileri arasında bir bağlantı kurulabilir? Gerekçesiyle açıklayınız.
CEVAP: Bence 2. görsel bağlantılı. Çünkü metinde Anadolu’dan ve taşra hayatından bahsediliyor. Çay toplayan kadın da Anadolu insanını gösteriyor gibi. Emek, yoksulluk ve halkın yaşamı var orada. O yüzden en çok o görselle bağlantı kurulur. Diğer görseller daha bireysel ya da farklı konular gibi duruyor.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 284
Aşağıdaki film şeridini inceleyerek ilgili soruları cevaplayınız.
SORU: 1. Bu film şeridinde geçmişten bugüne sosyal hayatı etkileyen bir değişim gösterilmiştir. Sosyal hayatta yaşanan bu değişiminin sebeplerini ve sonuçlarını tartışınız.
CEVAP: Bu değişimin en büyük sebebi teknoloji bence. İnsanlar daha hızlı gitmek istemiş, zaman kazanmak istemiş. Sanayi gelişmiş, makineler yapılmış. Önce at varmış, sonra fayton, sonra araba çıkmış. Sonuç olarak hayat hızlanmış. Uzak yerler yakın olmuş. Ama bir yandan da trafik, hava kirliliği gibi sorunlar çıkmış. Yani hem iyi hem kötü sonuçları var.
SORU: 2. Aşağıdaki şiiri bu film şeridi ile ilişkilendiriniz. Bu ilişkilendirmeden hareketle sosyal hayatta yaşanan değişimlerin edebiyata nasıl yansıdığını sınıfta tartışınız. Tartışma sonrasında üzerinde fikir birliğine vardığınız yargıları belirleyerek aşağıda boş bırakılan yere yazınız.
CEVAP: Şiirde araba anlatılıyor ama sadece bir araç gibi değil. Daha çok doğayla iç içe bir araba var. Başak kokusu, cırcır böceği gibi şeyler geçiyor. Film şeridinde de arabanın değişimi var. Eskiden doğaya daha yakınmış hayat. Şimdi daha modern ama belki doğadan uzak. Bence sosyal hayattaki değişimler edebiyata da yansıyor. Yazarlar yaşadıkları dönemi yazıyor. Teknoloji gelişince şiirlerde ve hikâyelerde de bunlar geçiyor. Ama bazen de eski günlere özlem oluyor. Yani edebiyat toplumdaki değişimi hem gösteriyor hem de yorumluyor.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 285
Aşağıdaki metinleri okuyunuz ve soruları cevaplayınız.
SORU: 3. Okuduğunuz bu parçaların içerik yönünden ortak noktası nedir? Tartışınız.
CEVAP: Bu parçaların ortak noktası bence ulaşım araçları. İlkinde at var, ikincisinde araba var, üçüncüsünde yine araba var. Hepsinde bir yere gitme, gösteriş yapma ya da yolculuk durumu var. Yani farklı dönemlerde ama hepsinde ulaşım önemli bir şey olarak anlatılmış.
SORU: 4. “Ulaşım araçları, gündelik hayatın içindeki faydasıyla birlikte edebî eserlere de yansıyarak anlam kazanmıştır.” cümlesinin iletisini, okuduğunuz parçalarla ilişkilendirerek çıkarımlarınızı açıklayınız.
CEVAP: Bu cümle bence şunu anlatıyor: Ulaşım araçları sadece bir yerden bir yere gitmek için değil, insanların hayatını ve düşüncesini de etkiliyor. Mesela Araba Sevdası’nda araba biraz gösteriş için kullanılmış. Fikrimin İnce Gülü’nde araba gurur ve hayal gibi bir şey olmuş. Battal Gazi’de ise at bir kahramanlık simgesi gibi. Yani araçlar sadece araç değil, dönemin insanını ve duygularını da gösteriyor. O yüzden edebiyatta anlam kazanıyor.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 286
Aşağıdaki karekodda verilen çok modlu metni dinleyiniz/izleyiniz. Metni dinlerken/izlerken metni çözümlemeye yardımcı olacak unsurlara yönelik notlarınızı aşağıdaki not kartlarına yazınız.
Karekodda verilen Ömer Seyfettin'e ait Kaç Yerinden hikâyesini okumak ya da PDF olarak indirmek için ilgili yazımıza BURADAN ulaşabilirsiniz.
Tema ve konu:
Teması kahramanlık. Eski kahramanlarla yeni kahramanlar karşılaştırılıyor. Konusu da yazarla doktorun bu konu hakkında konuşması. Sonunda yazar yeni kahramanların büyüklüğünü fark ediyor.
Şahıs kadrosu:
Anlatıcı (destan yazan kişi), genç doktor, Ferhat Ali Bey ve vapurdaki diğer yolcular. Ama en önemli kişiler anlatıcı, doktor ve Ferhat Ali Bey.
Zaman:
Hikâye savaş zamanı geçiyor. Özellikle Çanakkale ve diğer cephelerin olduğu dönem. Yani Osmanlı’nın son zamanları, Birinci Dünya Savaşı yılları diyebiliriz.
Mekân:
Olayın büyük kısmı vapurda geçiyor. Haydarpaşa’ya giderken. Sonra iskele ve garın önü anlatılıyor. Ayrıca konuşmalarda cepheler de geçiyor ama asıl yer vapur.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 287
Senin bu kırık kalkanlı ihtiyar sipahin bugünkü hayata göre mümtaz bir kahraman mı?
Mümtaz kelimesinin anlamına yönelik tahminim:
CEVAP: Mümtaz bence diğerlerinden üstün, özel, farklı demek. Yani sıradan olmayan kahraman gibi.
Selimiye’nin önlerinde idik. Köpüklü denizin üstünde serseri martılar uçuşuyor, yanımızdan yelkenli bir mavna geçiyordu.
Mavna Kelimesinin anlamına yönelik tahminim:
CEVAP: Mavna büyük bir kayık ya da yük taşıyan tekne gibi bir şey bence. Denizde giden bir taşıma aracı yani.
Büyük kalpaklı, pek şık, pek genç, pek zayıf, uzun boylu, narin, kumral bir zabit...
Zabit kelimesinin anlamına yönelik tahminim:
CEVAP: Zabit asker demek ama rütbeli asker gibi. Yani subay anlamında olabilir.
Evet, bu harp zamanında tekaüt olup bir köşeye atılacağım, levazıma filan verileceğim diye ödüm kopuyordu.
Tekaüt olup kelimesinin anlamına yönelik tahminim:
CEVAP: Tekaüt olup bence emekli olmak demek. Yani görevden ayrılmak, artık çalışmamak gibi.
Sıra Sizde
SORU: 1. Kaç Yerinden adlı metin hikâye türüne ait hangi özellikleri taşımaktadır? Gerekçeleriyle açıklayınız.
CEVAP: Bu metin hikâye türüne ait çünkü bir olay var. Yazar ile doktor arasında geçen bir konuşma anlatılıyor. Kişiler var, zaman ve mekân belli. Olay vapurda geçiyor mesela. Ayrıca anlatıcı var ve olaylar onun ağzından anlatılıyor. Çok uzun değil, tek bir olay etrafında dönüyor. O yüzden hikâye özelliği taşıyor bence.
SORU: 2. Dinlediğiniz/izlediğiniz metinde olay örgüsünü oluşturan ifadeler, aşağıdaki numaralı kutucuklarda karışık bir sıralama ile verilmiştir. Metnin olay örgüsünü oluşturan ifadeler “olay örgüsü”nde sıralanacaktır. Boş bırakılan yerlere kutucuk numaralarını örnekteki gibi yazarak olay örgüsünü tamamlayınız.
CEVAP: Olay örgüsü: - III - I - VI - IV - II - V -
SORU: 3. Dinlediğiniz/izlediğiniz metne Kaç Yerinden adı niçin verilmiş olabilir? Bu adlandırmanın içeriğe uygun olup olmadığını gerekçeleriyle açıklayınız.
CEVAP: Bence metne “Kaç Yerinden” adı verilmiş çünkü hikâyede en dikkat çeken şey Ferhat Ali Bey’in kaç yerinden yaralandığı konusu. Doktor sürekli “kaç yerinden?” diye soruyor ve sonunda kırk dokuz yerinden yaralandığını öğreniyoruz. Bu durum hem şaşırtıcı hem de yeni kahramanlığın büyüklüğünü gösteriyor. O yüzden başlık içerikle uyumlu. Hikâyenin en önemli kısmına dikkat çekiyor bence.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 288
SORU: 4. Siz olsaydınız bu metne aşağıdaki başlıklardan hangisini verirdiniz? Uygun gördüğünüz başlık kutucuğunda ilgili alanı onaylama işareti (✔) ile işaretleyerek yanında boş bırakılan yere gerekçenizi yazınız. Boş bırakılan kutucuğa alternatif bir başlık da siz yazarak metne bu başlığı niçin uygun gördüğünüzü gerekçelendiriniz.
CEVAP:
✔ Gerçek Kahramanlar – Çünkü hikâyede eski destan kahramanlarıyla yeni kahramanlar karşılaştırılıyor. Sonunda asıl gerçek kahramanların cephede savaşan askerler olduğu anlaşılıyor. O yüzden bu başlık daha uygun bence.
Alternatif başlık: Yeni Kahramanlık Anlayışı
Bu başlığı seçerdim çünkü metinde eski ve yeni kahramanlık farkı anlatılıyor. Özellikle Ferhat Ali Bey üzerinden yeni kahramanlık gösteriliyor. Bu yüzden metnin içeriğine uyuyor diye düşünüyorum.
SORU: 5. Aşağıdaki görselleri inceleyiniz ve ilgili çalışmaları bu görsellerden faydalanarak yapınız.
a) I numaralı görselin Kaç Yerinden adlı metnin yapı unsurlarına yönelik sizde hangi çağrışımları uyandırdığını yazınız.
CEVAP: I numaralı görselde deniz, vapur ve martılar var. Bu bana metindeki vapur sahnesini hatırlattı. Hikâyede olaylar vapurda geçiyordu. Doktorla yazar orada konuşuyordu. Yani mekân olarak vapuru çağrıştırdı bana. Aynı zamanda yolculuk ve karşılaşma da aklıma geldi.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 289
SORU: b) I numaralı görsel, Kaç Yerinden adlı metnin mekân unsuruna yönelik ayrıntılar içermektedir. Diğer görselleri bu çerçeveye sırasıyla yerleştirerek bu görsellerin bir araya gelmesinin sizde uyandırdığı düşünceleri örnekteki gibi açıklayınız.
CEVAP: Görselde verilmiştir. Yazıları netleştirmek için resme tıklayın.
SORU: 1. Kaç Yerinden adlı metinden hareketle dönemin edebî anlayışına yönelik düşüncelerinizi aşağıdaki tabloda belirtilen ölçütler doğrultusunda ifade ediniz.
- Dil ve anlatım özellikleri: Sade, konuşma havasında, yer yer eski kelimeli.
- Olay kişilerinin gerçekliği: Gerçekçi, yaşanabilecek tipte insanlar.
- Mekânların gerçeklikle ilişkisi: Gerçek yerler, tarihî ve bilinen mekânlar.
- Konunun gerçek yaşamla ilişkisi: Savaş dönemiyle ilgili, gerçek hayata yakın.
SORU: 2. Kaç Yerinden adlı metinde dönemin sosyal yaşantısına yönelik hangi ayrıntılara yer verilmiştir? Belirtiniz.
CEVAP: Savaş dönemi anlatılıyor. Cepheler, yaralı askerler var. Vapur yolculuğu ve İstanbul hayatı geçiyor. Doktorların çalışması da anlatılmış.
SORU: 3. Dinlediğiniz/izlediğiniz metnin çoğunlukla diyaloglardan oluşmasının metne katkıları hakkındaki düşüncelerinizi aşağıda boş bırakılan alana yazınız.
CEVAP: Diyalog olunca metin daha canlı oluyor. Sanki biz de konuşmayı dinliyormuşuz gibi. Düşünceler daha net anlaşılıyor. Okuması da daha akıcı oluyor bence.
SORU: 4. Kaç Yerinden adlı metinde geçen aşağıdaki yargıda hangi duygudan söz edilmektedir? Bu duyguyu yaşadığınız bir hatıranızı boş bırakılan alana kısaca yazınız.
Metinde geçen yargı: Doktorun o kadar sevdiğim kahramanımı beğenmeyişi âdeta benim gücüme gitti.
CEVAP: Burada kırılma ve alınma duygusu var bence. Biraz da gururu incinmiş gibi.
İfade edilen duyguyu yaşadığınız bir hatıranız: Bir gün yaptığım resmi çok beğenmiştim. Ama arkadaşım güzel olmamış dedi. O an çok üzülmüştüm ve içime oturmuştu.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 290
SORU: 1. Aşağıdaki dörtlüklerden hangileri Kaç Yerinden adlı metinle tema ve konu yönünden benzerlik göstermektedir? İlgili dörtlüklerin kutucuklarındaki daireleri onaylama işareti (✔) ile işaretleyiniz.
CEVAP: İşaretlenecek şiirler aşağıda verilmiştir.
Sıradağlar gibi duranlarındır,
Bir tarih boyunca onun uğrunda
Kendini tarihe verenlerindir
Orhan Şaik Gökyay
Bir değil, sanki bin vatan gibisin,
Yüce dağlarına çöken dumanla,
Göklerde yazılı destan gibisin.
Halit Fahri Ozansoy
SORU: 2. Aşağıdaki tabloda Kaç Yerinden adlı metinde geçen bazı cümleler verilmiştir. Bu cümlelerden hareketle anlatıcı ile empati kurup onun bu sözlerinden duygu ve düşüncelerine yönelik çıkarımlar yapınız. Çıkarımlarınızı kendinize uyarlayarak ilgili boşluklara örnekteki gibi yazınız.
Cümle: Doktorun o kadar sevdiğim kahramanımı beğenmeyişi âdeta benim gücüme gitti.
Ne hissettim?: Kırıldım ve alındım.
Ne düşündüm? Yetersiz ve yeteneksiz olduğumu
Cümle: Eseri takdir edilmeyen bir sanatkâr elemi duydum.
Ne hissettim?: Üzüntü
Ne düşündüm? Emeklerimin değersiz olduğunu düşündüm.
Cümle: Kulaklarıma inanamıyordum; bu kadar narin, bu kadar güzel, bu kadar nahif bir vücutta böyle kuvvetli bir ruh...
Ne hissettim?: Şaşkınlık ve hayranlık.
Ne düşündüm? Dış görünüşe bakarak karar verilmez diye düşündüm.
Cümle: Utanacak bir şeymiş gibi gayriihtiyari, bu hakir defteri bükerek cebime soktum.
Ne hissettim?: Utanç ve mahcubiyet.
Ne düşündüm? Yazdıklarımın önemsiz olduğunu düşündüm.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 292
SORU: 1. Dinlediğiniz/izlediğiniz metin ile okuduğunuz metinleri aşağıdaki ölçütler çerçevesinde karşılaştırınız.
CEVAP: Görselde verilmiştir. Yazıları netleştirmek için resme tıklayın.
SORU: 2. Kaç Yerinden, Halide Edip ve Halikarnas Balıkçısı adlı metinlerin türlerine yönelik aşağıda verilen bilgilerin numaralarını Venn şemasında uygun yerlere örnektekiler gibi yazınız.
CEVAP: Görselde verilmiştir. Yazıları netleştirmek için resme tıklayın.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 293
SORU: 1. Dinlediğiniz/izlediğiniz Kaç Yerinden adlı metnin yapı özelliklerini aşağıdaki hikâye haritasına yazınız.
CEVAP: Görselde verilmiştir. Yazıları netleştirmek için resme tıklayın.
SORU: 2. Kaç Yerinden adlı metindeki kahramanlarla ilgili aşağıdaki tabloyu örnekteki gibi tamamlayınız.
Hikâye kişileri - Kişilerin özellikleri - Kişilerin amaçları veya niyetleri
Destan Yazarı - Hayalperest bir yazar - Tarihî şahsiyetleri yücelterek okuyucusuna idealist örnekler sunmak
Doktor - Gerçekçi, açık sözlü biri - Yeni kahramanlığın değerini göstermek
Ferhat Ali Bey - Cesur, mütevazı, vatansever - Vatanı savunmak, görevini yapmak
3. Aşağıdaki soruları cevaplayınız.
SORU: a. Kaç Yerinden adlı metindeki kişilerden sadece genç gazinin adının okurla paylaşılmasının sebebi ne olabilir?
CEVAP: Bence genç gazinin önemi daha büyük olduğu için adı verilmiş. Gerçek kahraman olarak onu göstermek istemiş olabilir.
SORU: b. Yazarın destanındaki sipahi ile Ferhat Ali Bey arasındaki en temel fark nedir?
CEVAP: Sipahi daha çok hayalî ve eski zaman kahramanı. Ferhat Ali Bey ise gerçek ve savaşta yaralanmış biri.
SORU: c. Hangi kahramanın yerinde olmak isterdiniz? Gerekçesiyle açıklayınız.
CEVAP: Ferhat Ali Bey’in yerinde olmak isterdim. Çünkü gerçek bir cesaret göstermiş. Vatanı için savaşmış olması bana daha anlamlı geliyor.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 294
SORU: 1. Genç Kalemler dergisinde yayımlanan Yeni Lisan makalesindeki bazı görüşler aşağıda verilmiştir. Bu görüşleri ve Kaç Yerinden adlı metinden alınan parçayı okuyunuz. Kaç Yerinden adlı metnin Yeni Lisan makalesindeki görüşlere uygun dil ve anlatım özelliklerine sahip olup olmadığını gerekçeleriyle aşağıdaki ilgili alana yazınız.
CEVAP: Bence metin büyük ölçüde Yeni Lisan’a uygundur. O dönemde konuşulan Türkçe zaten böyleymiş. Evet, bazı Arapça kelimeler var ama günlük hayatta da kullanılıyormuş. Konuşma dili var, diyaloglar doğal. İstanbul ağzı hissediliyor. Yani yazıldığı döneme göre, kendinden önceki dönemdeki edebî eserlere göre sade sayılır diye düşünüyorum.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 295
2. Dinlediğiniz/izlediğiniz Kaç Yerinden adlı metinle ilgili aşağıda yarım bırakılan ifadeleri, istenen özellikleri taşıyacak biçimde tamamlayınız.
Şart-sonuç: Ferhat Ali Bey gibi millî bilince sahip insanlar, vatan savunmasına katılırlarsa ülke daha güçlü olur.
Sebep-sonuç: Genç doktor gayretli çalışmasıyla tifoya, koleraya, tifüse aşılar geliştirdiği için birçok askerin hayatı kurtulmuştur.
Amaç-sonuç: Ferhat Ali Bey, aldığı yaralara rağmen ısrarla cepheye dönmek istemektedir çünkü vatanını korumak istemektedir.
Tutarlılık: Metindeki yardımcı fikirler ana fikri desteklediğinden bir bütün oluşturmakta ve birbiriyle çelişmemektedir.
SORU: 3. Aşağıdaki tabloda verilen özelliklerden Kaç Yerinden adlı metinde bulunanları onaylama işareti (✔) ile işaretleyiniz. İşaretlediğiniz özelliklere dair değerlendirmenizi ilgili yerlere yazınız.
CEVAP: Görselde verilmiştir. Yazıları netleştirmek için resme tıklayın.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 296
4. Kaç Yerinden metninin hangi disiplinlerle ilişkilendirilebileceğini örnekler vererek açıklayınız. Açıklamanızı aşağıdaki diyagrama örnekteki gibi yazınız.
CEVAP:
- Tarih: Metin, I. Dünya Savaşı’nda farklı cephelerde görev yapan Ferhat Ali Bey’in fedakârlığı üzerine kurgulanmıştır.
- Tıp: Metinde doktorun çalışmaları ve aşı geliştirmesi anlatılmıştır.
- Psikoloji: Kahramanların duyguları ve iç dünyaları gösterilmiştir.
- Sosyoloji: Savaş dönemindeki toplum hayatı ve insanlar anlatılmıştır.
- Edebiyat: Kahramanlık konusu hikâye türünde işlenmiştir.
SORU: Kaç Yerinden adlı metne yönelik hazırlanan aşağıdaki Gözlem Formu’nu tespitlerinize dayanarak tamamlayınız.
Bu Gözlem Formu, Kaç Yerinden adlı metne ilişkin tespitlerinizi kayıt altına almak için hazırlanmıştır. Ayrıca (varsa) tespitlerinize dair görüş ve eleştirilerinizi de belirtiniz.
Hikâye türüne dair
Tespitler: Olay, kişi, zaman ve mekân var. Kısa ve kurgulu bir metin.
Görüş ve Eleştiriler: Bence akıcı ve sıkmadan anlatılmış.
Millî Edebiyat Dönemi’nde işlenen konulara dair
Tespitler: Vatan sevgisi ve kahramanlık ön planda.
Görüş ve Eleştiriler: O dönemin ruhunu iyi yansıtmış diye düşünüyorum.
Kaç Yerinden metninde yer verilen disiplinlere dair
Tespitler: Tarih ve tıp konuları metinde var.
Görüş ve Eleştiriler: Farklı alanlarla bağlantı kurulması metni zengin yapmış.
Ömer Seyfettin’in sanatçılığına/hikâyeciliğine dair
Tespitler: Gerçekçi ve millî konular yazmış.
Görüş ve Eleştiriler: Kahramanlığı etkileyici şekilde anlatmış bence.
Millî Edebiyat Dönemi’nin dil anlayışına dair
Tespitler: Sadeleşmeye önem verilmiş ama o dönem yaşayan bazı eski kelimeler de var.
Görüş ve Eleştiriler: Dönemine göre anlaşılır bir dil kullanılmış.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 297
SORU: Dinlediğiniz/izlediğiniz Kaç Yerinden adlı metin ile aşağıdaki metni tabloda verilen ölçütlere göre karşılaştırınız. Tablonun sonundaki soruları cevaplayınız (Tabloda boş bırakılan bölümlere kendi ölçüt ve değerlendirmenizi yazınız.).
CEVAP: Görselde verilmiştir. Yazıları netleştirmek için resme tıklayın.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 298
SORU: 1. Kaç Yerinden ile Sakarya adlı metinleri yapı yönünden karşılaştırınız. Ulaştığınız sonuçları aşağıya yazınız.
CEVAP: Kaç Yerinden bir hikâye olduğu için olay örgüsü daha belirgin. Kişiler ve konuşmalar ön planda. Sakarya ise anı türünde, daha çok gözlem ve yaşananlar anlatılıyor. İkisinde de zaman ve mekân var ama biri kurgulu biri yaşanmış gibi.
SORU: 2. Kaç Yerinden ile Sakarya metinlerinin yazılış amaçları arasındaki benzerlik ve farklılıklar nelerdir? Görüşlerinizi yazarak sınıf arkadaşlarınız ile paylaşınız.
CEVAP: İkisinde de amaç vatan sevgisini ve mücadeleyi anlatmak. Bu yönden benziyorlar. Ama Kaç Yerinden daha çok gerçek kahramanlığı göstermek için yazılmış. Sakarya ise yaşanan savaşı hatıra olarak anlatmak için yazılmış.
SORU: 3. Kaç Yerinden ve Sakarya metinlerindeki kişilerin benzerlikleri nelerdir? Bu benzerliklerin sebepleri neler olabilir?
CEVAP:
Benzerlikler: İki metindeki kişiler de vatanı için mücadele eden insanlar. Hepsinde fedakârlık ve cesaret var. Zor şartlara rağmen görevlerini bırakmıyorlar. Ayrıca umut etmeye çalışıyorlar.
Benzerliklerin Sebepleri: Çünkü ikisi de savaş döneminde geçiyor. Ülke zor durumda olduğu için insanlar daha bilinçli ve sorumlu davranıyor. Aynı tarihî ortamda yaşadıkları için duyguları ve düşünceleri benziyor.
SORU: 4. Kaç Yerinden ile Sakarya metinlerinde anlatılanlardan hangisinin gerçek hayata daha yakın olduğunu düşünüyorsunuz? Gerekçeleriyle yazarak sınıf arkadaşlarınızla paylaşınız.
CEVAP: Bence Sakarya metni gerçek hayata daha yakın. Çünkü anı türünde yazılmış ve yazar yaşadıklarını anlatıyor. O yüzden olaylar daha gerçek ve doğal geliyor. Kaç Yerinden de gerçekçi ama sonuçta hikâye olduğu için biraz kurgusal.
SORU: 5. Çalışmalardan faydalanarak dinlediğiniz/izlediğiniz Kaç Yerinden adlı metne yönelik görüş ve eleştirilerinizi aşağıdaki bölüme yazınız.
CEVAP: Metni genel olarak beğendim. Vatan sevgisini güzel anlatıyor. Ama mesela Ferhat Ali Bey’in yaralandığı an biraz daha ayrıntılı anlatılabilirdi. Ayrıca cephede yaşanan bazı olaylar daha fazla verilseydi daha etkileyici olurdu diye düşünüyorum.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 299
Birlikte Öğrenelim
Dinlediğiniz/izlediğiniz Kaç Yerinden adlı hikâyenin kahramanlarına yönelik çalışmayı yapmak üzere öğretmeninizin rehberliğinde dört gruba ayrılınız.
➡ Her gruba birer grup sözcüsü belirleyiniz.
➡ Grupları aşağıda verilen senaryolarla eşleştiriniz.
➡ Tüm grup üyelerinin katılımıyla senaryoya uygun biçimde hikâyeyi yeniden kurgulayınız.
➡ Kurguladığınız senaryoyu imkânlar dâhilinde sınıfta canlandırınız.
NOT: Aşağıdaki sorular öğrencilere fikir vermek için kısaca cevaplanmıştır. Size verilen sorunun cevabını genişletebilirsiniz.
SORU: I. Grup: Ferhat Ali Bey’in cepheye dönme isteği, ayağının durumu gerekçe gösterilerek uygun görülmemiştir.
CEVAP: Ferhat Ali Bey cepheye dönmek ister ama doktorlar izin vermez. Ayağı iyileşmemiştir derler. O da üzülür ama pes etmez. Cephe gerisinde askerlere moral vermeye başlar. Böylece yine vatana hizmet eder.
SORU: II. Grup: Genç doktor, tetanosun tedavisine dair çalışmaları nedeniyle yurt dışında çalışmaya davet edilmiştir.
CEVAP: Genç doktor yurt dışına çağrılır ama kararsız kalır. Ülkesi zor durumdadır. Bir süre gidip eğitim almayı düşünür. Sonra öğrendiklerini vatanına fayda için kullanmak ister.
SORU: III. Grup: Ferhat Ali Bey, savaş pilotu görevindeyken açılan ateş sonucu uçağı hasar almıştır.
CEVAP: Ferhat Ali Bey’in uçağı vurulur. Ama soğukkanlı davranır. Uçağı zor da olsa güvenli yere indirir. Yine yaralanır ama hayatta kalır. Cesaretiyle herkese örnek olur.
SORU: IV. Grup: Destan yazarı, Ferhat Ali Bey’i tanıdıktan sonra orduya katılmaya karar vermiştir.
CEVAP: Destan yazarı onun hikâyesinden çok etkilenir. Sadece yazmak yetmez der. O da orduya katılmaya karar verir. Hem savaşır hem yaşananları yazar. Böylece kahramanlıkları herkese duyurur.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 300
SORU: 1. Aşağıdaki infografiği inceleyiniz ve metni okuyunuz. Gerçek dünyada yaşayan bir kişi ve yaşanan bir olayın edebî metinde nasıl ele alındığını gerçeklik-kurmaca ilişkisi yönüyle açıklayınız.
CEVAP: Seyit Onbaşı gerçek bir kişidir ve yaptığı olay da gerçektir. İnfografikte hayatı sade ve bilgi şeklinde verilmiş. Ama edebî metinde olay daha heyecanlı anlatılmış. Duygular, konuşmalar ve betimlemeler eklenmiş. Yani gerçek bir olay, biraz kurgu ve anlatım gücüyle daha etkili hâle getirilmiş.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 301
SORU: 2. Kaç Yerinden ve Çanakkale Mahşeri metinlerinde anlatılan olayların gerçeklikle ilişkisi nedir? Tarihteki hangi olaylar bu eserlere kaynaklık etmiş olabilir? Cevaplarınızı karşılaştırma tablosuna yazınız.
Kaç Yerinden metninde geçen olaylar:
CEVAP: Ferhat Ali Bey’in 1. Dünya Savaşı ve öncesinde birçok cephede savaşması anlatılıyor. Defalarca yaralanmasına rağmen yine cepheye gitmek istemesi var.
Tarihî vaka olarak karşılığı:
CEVAP: I. Dünya Savaşı’nda ve öncesinde Osmanlı’nın savaştığı cepheler. O dönemde askerlerin birçok farklı cephede savaşması gerçeğine dayanıyor.
Çanakkale Mahşeri metninde geçen olaylar:
CEVAP: Seyit Onbaşı’nın 215 kiloluk mermiyi kaldırıp Ocean zırhlısını vurması anlatılıyor.
Tarihî vaka olarak karşılığı:
CEVAP: 18 Mart 1915 Çanakkale Deniz Savaşları. Gerçek bir kahramanlık olayına dayanıyor.
Öz Değerlendirme Formu
Kaç Yerinden adlı dinleme/izleme metniyle ilgili aşağıda verilen ifadeleri dikkatlice okuyunuz. İfadeye ne ölçüde katıldığınızı belirtmek için uygun kutucuğu işaretleyiniz.
- Atalarımın yaptığı fedakârlıklar beni duygulandırdı. ✔ KATILIYORUM
- Kendimi başkahraman ile özdeşleştirdim. ✔ KATILIYORUM
- Vatan için mücadele eden şehit ve gazilere şükran duydum; vefa borcum olduğunu hissettim. ✔ KATILIYORUM
- Yaşadığım vatan toprağının ne kadar zor şartlar altında kazanıldığını fark ettim. ✔ KATILIYORUM
- Milletim ve vatanım için çok çalışarak fedakârlık yapmam gerektiğinin bilincine vardım. ✔ KATILIYORUM
- Atalarımın bugün için büyük bedeller ödediklerini fark ettim. ✔ KATILIYORUM
- Köklerimin millî ve manevi değerler hazinesi üzerine inşa edildiğini anladım. ✔ KATILIYORUM
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 302-303
Aşağıdaki metinden faydalanarak çalışmayı yapınız.
SORU: Bu performans görevinde sizlerden dinlediğiniz/izlediğiniz hikâyeyi şiir hâline getireceğiniz bir yazma çalışması yapmanız beklenmektedir. Aşağıdaki aşamaları takip ederek çalışmayı sınıf içinde gerçekleştiriniz.
CEVAP: Ödev için örnek bir şiir çalışması yapılmıştır. Siz de benzer şiirler yazabilirsiniz.
Göklerde bir karakuş,
adı tayyare derler,
ateş saçar, duman olur
yüreklere kederler.
Emine bacı bakar göğe,
aklı almaz bu işi,
“Göklerde kuş uçar sadece,
nasıl uçar demir kişi?”
İki oğlu, bir güveyi,
bir de aslan torunu,
toprağa düşmüş bir bir,
yanmış yüreğinin koru.
Gözyaşını içine akıtır,
dik durur dimdik yine,
“Bu ölümden bıktım artık”
der kumandan paşasına.
İki öküz çeker yola,
ip ile bağlı boynuzlar,
“Al paşam, yap bir tayyare,
bitsin artık bu sızılar.”
“Öküzden tayyare olmaz”
derler ama o yılmaz,
“Sat, parasıyla al o zaman,
başka çare kalmaz.”
“Benim gibi nice ana,
nice baba var yasta,
herkes bir şey koysun ortaya,
bir umut doğsun savaşta.”
Bir ev dolusu evladı
şehit veren bir yürek,
acıdan kanat yapmış da
vatan için uçacak.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 304
SORU: Değerlendirme: Çalışmanızı düşünerek gözlemlerinizi, karşılaştığınız zorlukları ve bu deneyimin size katkılarını özetleyen bir yansıtma yazısı yazınız.
CEVAP:
Yansıtma Yazısı:
Bu şiir yazma çalışması başta bana biraz zor göründü. Çünkü bir hikâyeyi alıp şiire çevirmek kolay değilmiş. Hikâyede olaylar açık açık anlatılıyor ama şiirde daha kısa ve etkili söylemek gerekiyor. Bunu yaparken zorlandım. Özellikle duyguyu vermek için doğru kelimeleri bulmak düşündüğümden daha zordu.
Grup çalışması yapmamız da farklı bir deneyimdi. Herkesin fikri farklıydı. Bazen hangi kelimeyi yazalım diye karar veremedik. Ama sonra konuşarak orta yolu bulduk. Aslında bu da güzel bir şeymiş. Çünkü başkasının düşündüğünü duyunca insanın aklına yeni fikirler geliyor.
En çok zorlandığım kısım, hikâyedeki acıyı şiirde hissettirmek oldu. Emine Bacı'nın yaşadığı acıyı sade ama etkili anlatmak istedim. Çok abartmadan, ama duygusuz da olmadan yazmaya çalıştım. Kafiyeli yazmak da biraz uğraştırdı. Hem anlamlı olacak hem de kulağa hoş gelecek cümleler kurmak kolay değildi.
Bu çalışma bana şiir yazmanın sabır istediğini öğretti. Ayrıca bir metni farklı bir türe dönüştürmenin yaratıcılık gerektirdiğini anladım. Kelimeleri daha dikkatli seçmem gerektiğini fark ettim.
Bence bu ödev bana düşünmeyi ve duyguları yazıya dökmeyi öğretti. Kendime olan güvenim de biraz arttı. Artık şiir yazarken daha az çekinirim diye düşünüyorum.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 306
“Nesillerin Mirası” temasında okuduğunuz, dinlediğiniz/izlediğiniz metinlerden ve yaptığınız çalışmalardan hareketle aşağıdaki öğrenme günlüğünü doldurunuz.
Öğrenme Günlüğü:
SORU: • Tema sonunda öğrendiğiniz kavramları ve bu kavramların düşünce dünyanızda oluşturduğu etkiyi yazınız.
CEVAP: Bu tema sonunda gerçeklik ve kurmaca kavramlarını daha iyi öğrendim. Tarihî olayların edebî metinlerde nasıl işlendiğini fark ettim. Kahramanlık, fedakârlık ve vatan sevgisi gibi kavramlar bende daha derin bir etki bıraktı. Özellikle sıradan insanların büyük fedakârlıklar yapabildiğini görmek beni düşündürdü.
SORU: • Temada okuduğunuz, dinlediğiniz/izlediğiniz metinlerde sosyal, kültürel, edebî değişim ve dönüşümü fark ettiniz mi? Gerekçelendirerek yazınız.
CEVAP: Evet fark ettim. Savaş dönemindeki insanların hayatı ile bugünkü hayatımızın çok farklı olduğunu gördüm. O zamanlar insanlar daha çok yokluk ve mücadele içindeymiş. Edebî metinlerde dil biraz daha eski ve ağırdı. Bu da kültürel değişimi gösteriyor bence.
SORU: • Tema sonunda kendinizde ve düşünce dünyanızda herhangi bir değişim olduğunu hissediyor musunuz? Gerekçelendirerek açıklayınız.
CEVAP: Evet, biraz değiştiğimi hissediyorum. Eskiden bu tür metinleri sadece ders olarak görüyordum. Şimdi içindeki duyguları daha fazla anlamaya çalışıyorum. Özellikle şehitlik ve fedakârlık konularına daha farklı bakıyorum.
SORU: • Temada tahlil ettiğiniz metinlerdeki olayları, kahramanları, duygu ve düşünceleri günlük hayatınızla bağdaştırabildiniz mi? Gerekçelendirerek açıklayınız.
CEVAP: Tam olarak aynı şeyleri yaşamıyoruz ama duygular benziyor. Mesela fedakârlık ve sorumluluk duygusu bugün de var. Aile için bir şeylerden vazgeçmek ya da ülkesini sevmek gibi duyguları anlayabiliyorum. O yüzden bazı yönlerden günlük hayatımla bağ kurabildim.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 307
1-4. soruları Dede Korkut hikâyelerinden alınan metinlerden faydalanarak cevaplayınız.
SORU: 1. Bu metinlerin içeriğini yansıtan ifadeleri seçerek yukarıdaki boşluklara yazınız.
CEVAP:
a. Toplumsal Yapı
b. Doğa - Din
c. Aile - Toplumsal Yapı
d. Coğrafya - Doğa
SORU: 2. Bu metinlerde doğanın ele alınışıyla ilgili değerlendirmelerinizi yazınız.
CEVAP: Bu metinlerde doğa çok canlı ve ayrıntılı anlatılmış. Dağlar, sular, rüzgârlar, kuşlar hep var. Doğa sadece arka plan gibi değil, sanki olayların bir parçası gibi. İnsanlarla birlikte yaşıyor gibi anlatılmış. Bu da eski Türklerin doğayla iç içe yaşadığını gösteriyor bence.
SORU: 3. Bu metinlerde aileyle ilgili hangi değerlere yer verildiğini söyleyiniz.
CEVAP: Aileye çok önem verildiği görülüyor. Eşine sevgiyle seslenme var. Sadakat ve bağlılık ön planda. “Yolunda öldüğüm, kurban olduğum” gibi sözler aile içindeki değeri gösteriyor. Yani aile kutsal gibi görülmüş diyebilirim.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 308
SORU: 4. “b” metinde geçen “Sakallı bozaç renkli çayır kuşu öttüğünde” ifadesi, Oğuz Türklerinin günlük yaşamıyla ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisine ulaşmamızı sağlar?
A) Hayvanların mitolojik semboller olarak algılanması
B) Doğa olaylarının felaketlerin habercisi olarak görülmesi
C) Ritüellerde gökyüzünün bir rehber olarak kabul edilmesi
D) Doğanın insan yaşamında bir zaman ölçütü olarak kullanılması
E) Hayvanların toplumun günlük ihtiyaçlarını karşılamak için kullanılması
CEVAP: Bence doğru cevap D şıkkı. Çünkü kuşun ötmesi bir zaman dilimini anlatıyor gibi. Yani sabahın geldiğini ya da günün başladığını doğaya bakarak anlıyorlar. Bu da doğayı zaman ölçüsü gibi kullandıklarını gösteriyor.
SORU: 5. Aşağıdaki görsele yönelik fikir tartışması yaparak düşünce üretmeye çalışan bir grup öğrenci arasında aşağıdaki diyalog geçmiştir: … Buna göre aşağıdaki tabloyu öğrencilerin ileri sürdüğü düşünceler doğrultusunda ve sütun başlıklarında belirtilen yargılara göre değerlendiriniz. Kişilere ait ilgili yargı kutucuklarını onaylama işareti (✔) ile işaretleyiniz.
CEVAP:
Zeynep: ✔ Kabul edilir.
Kerem: ✔ Kabul edilmez.
Damla: ✔ Kabul edilir.
Fatih: ✔ Kısmen kabul edilir.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 309
SORU: 6. Bu metne göre Türk edebiyatında yaşanan değişimin uzun bir zaman diliminde gerçekleşmesinin sebepleri neler olabilir?
CEVAP: Bence en önemli sebep divan şiirinin çok güçlü olması. Çünkü divan şiirinin belli kuralları ve kalıpları varmış. Şairler o alışkanlıktan hemen vazgeçememiş. Yenilik yapmak istemişler ama tamamen kopmaları zaman almış. O yüzden değişim yavaş yavaş olmuş diye düşünüyorum.
SORU: 7. Bu parçaya göre aşağıdakilerden hangisi şiirdeki değişimi ifade eden bir özellik değildir?
A) Eski mazmunların bırakılması
B) Toplumsal konuların işlenmesi
C) Sade bir dille kaleme alınması
D) Deyim ve atasözü gibi halk söyleyişlerinin kullanılması
E) Kolayca söylenmiş gibi görünen mısraların yer alması
CEVAP: C Şıkkı. Metinde Şinâsi’nin "dilin mantığına dayanan sağlam mısralara ulaştığı" ve halk söyleyişlerini kullandığı belirtilse de, Türk şiirindeki değişimin genel bir özelliği olarak "sade bir dil" vurgusu yapılmamıştır.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı MEB Yayınları Cevapları Sayfa 310
SORU: 8. Aşağıda iki metin verilmiştir. Birinci metinden faydalanarak Çoban ile Bülbül başlıklı şiirde Millî Edebiyat Dönemi’ni yansıtan özellikleri tespit ediniz ve bunları ilgili alana yazınız.
CEVAP:
– Şiirde millî duygular ön planda. Anadolu ve İstanbul gibi yer isimleri geçiyor. Bu da millî hayatı yansıtıyor.
– “Kurtar öz yurdu” gibi ifadeler var. Yani vatan sevgisi ve bağımsızlık düşüncesi işlenmiş. Bu Millî Edebiyat’ın önemli bir özelliği bence.
– Dil daha sade ve anlaşılır. Ağır, süslü bir dil yok. Halkın anlayabileceği gibi yazılmış.
– Toplumu harekete geçirme amacı var. “Çalış çoban, çalış!” gibi sözlerle insanlara mesaj veriliyor.
– Türk sesi, Anadolu ülkesi gibi ifadelerle millî kimlik vurgulanmış.
10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 4. Tema (234–310. Sayfalar) Cevapları Tamamlandı
Bu sayfada 10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı ders kitabının 4. temasına ait 234–310. sayfalar arasındaki tüm etkinlik ve değerlendirme sorularının cevaplarını ayrıntılı ve anlaşılır şekilde bulabilirsiniz. İçerikler 10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı ders MEB Yayınları Ders Kitabı'na uygun olarak hazırlanmıştır.
📚 Diğer Sınıflar
- 🔗 9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları
- 🔗 11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları (Yakında)
🔔 Yeni Çözümler ve Güncellemeler
Yeni eklenen tema çözümlerini ve sınav hazırlık içeriklerini kaçırmamak için sitemizi takip etmeyi unutmayın.
📝 Not
Bu içerik öğrenciler ve öğretmenler için özgün olarak hazırlanmıştır. Tüm cevaplar kazanım odaklıdır ve ders başarısını artırmayı hedefler.
){kind=link}