Kafiye (Uyak) Çeşitleri ve Redif Slayt PDF İndir
Kafiye redif nedir? Yarım, tam, zengin, cinaslı kafiye örnekleri, uyak şemaları ve çözümlü testlerle 9. sınıf Türkçe için PDF slayt indir
Türk dili ve edebiyatında şiiri anlamanın en temel adımlarından biri kafiye ve redif konusunu doğru kavramaktır. Özellikle 9. sınıf öğrencilerinin sıkça zorlandığı bu konu, sınavlarda ve testlerde belirleyici bir yere sahiptir. “Kafiye redif nedir?”, “redif ve kafiye nasıl ayırt edilir?”, “kafiye çeşitleri nelerdir?” "redif ve kafiye nasıl bulunur?" gibi sorular Google’da her yıl yoğun şekilde aranırken, öğrenciler hem net hem de bol örnekli anlatımlara ihtiyaç duyar.
Bu içerikte; kafiye ve redif tanımından uyak şemalarına, yarım, tam, zengin ve cinaslı kafiye örneklerinden çözümlü test sorularına kadar konuyu adım adım ele alan kapsamlı bir slayt çalışması bulacaksınız. Konu anlatımı, örnekler ve sorularla desteklenen bu sunum sayesinde kafiye–redif konusunu ezberlemeden, gerçekten anlayarak öğrenebilirsiniz.
KAFİYE VE REDİF NEDİR?
Kafiye Nedir?
Şiirde dize sonundaki ses benzerliklerine kafiye (uyak) denir.
Örnek:
Yanıp tutuşmadan aylarca yummadım gözümü,
Nücuma sor ki, bu kirpikler uyku görmüş mü?
Örnekteki "mü" ekleri kafiyedir.
Örnek:
Ertesi gün başladı gün doğmadan yolculuk,
Soğuk bir mart sabahı.. Buz tutuyor her soluk
Örnekteki "-luk" ekleri kafiyedir.
Redif Nedir?
Mısra sonlarında bulunan ses, kelime ve ek tekrarlarına redif denir. Bir şiirin redif ve kafiyesi bulunurken önce redif bulunur sonra redifin dışında ses benzerliği varsa orada kafiye bulunur.
Örnek:
Sen miydin o afet ki dedim, bezm-i ezelde
Bir kanlı gül ağzında ve mey kasesi elde,
Bir sofrada içtik, ikimiz aynı emelde,
Karşımda uyanmış gibi bir baktı sarardı
Örnekteki -de ekleri rediftir.
Örnek:
Bizim elde bahar olur, yaz olur.
Göller dolu ördek olur, kaz olur.
Sevgi arasında yüz bin naz olur.
Suçumu bağışla, ben sana kurban.
Örnekteki “olur” kelimeleri rediftir.
SORU: Aşağıdaki şiirdeki redifleri bulunuz?
Bu ıslıkla uzayan, dönen, kıvrılan yollar
Uykuya varmış gibi görünen yılan yollar
Başını kaldırarak boşluğu dinliyordu.
Gökler bulutlanıyor, rüzgar serinliyordu.
Cevap:
1. beyitteki “yollar” kelimeleri aynı anlama geldiği için rediftir.
2. beyitteki “-yordu” ekleri rediftir.
Kafiye (Uyak) Şeması
Mısraların son seslerine bakılarak bir dörtlüğün kafiye düzeni çıkarılır. Birbiriyle kafiyeli olan dizeler aynı harfle gösterilir.
Örnek:
Dili çözülüyor gecelerin-a
Gölgeler kaçışıyor derine-b
Alıp sihrini bilmecelerin-a
Gün doğuyor şehrin üzerine-b
Örnek:
Ne hasta bekler sabahı -a
Ne taze ölüyü mezar -b
Ne de şeytan bir günahı -a
Seni beklediğim kadar -b
Kafiye (Uyak) Şeması Çeşitleri
- Düz Kafiye
- Çapraz Kafiye
- Sarmal Kafiye
Düz Kafiye:
Kafiyeli kelimeler aaaa, aaab, aabb, aaba şekillerinden biriyle kafiyelenmişse düz kafiye denir.
Örnek:
İftardan önce gittim Atik-Valde semtine
Kaç defa geçtiğim bu sokaklar, bugün yine,
Sessizdiler, Fakat Ramazan maneviyyeti
Bir tatlı intizara çevirmiş sükûneti
Çapraz Kafiye:
Kafiyeli kelimeler abab şeklinde kafiyelenmişse çapraz kafiye denir.
Örnek:
Hayran olarak bakarsınız da
Hülyanızı fetheder bu hali
Beş yüz sene sonra karşınızda
İstanbul fethinin hayali
Sarmal Kafiye:
Kafiyeli kelimeler abba şeklinde kafiyelenmişse sarma kafiye denir.
Örnek:
İhtiyar, elini bağrına soktu,
Dedi ki: "İstanbul muhasarası
Başlarken aldığım gaza yarası
İçinden çektiğim bu oktu.
SORU: Aşağıdaki şiirlerin uyak şemasını çıkarıp çeşidini bulun.
Nefes
Güzel âşık cevrimizi
Çekemezsin demedim mi?
Bu bir rıza lokmasıdır
Yiyemezsin demedim mi?
Yemeyenler kalır naçar
Gözlerinden kanlar saçar
Bu bir demdir gelir geçer
Duyamazsın demedim mi?
CEVAP: abab-aaab Düz kafiye
SORU: Aşağıdaki şiirlerin uyak şemasını çıkarıp çeşidini bulun.
Bu gün ben pirime vardım
Pirin cemali güldür gül
Oturmuş tahtı mekâna
Taht-ı revânı güldür gül
Gülden terazi tutarlar
Gülü gül ile tartarlar
Gül alırlar, gül satarlar
Çarşı, pazarı güldür gül
Toprağı güldür, taşı gül
Kurusu güldür, yaşı gül
Has bahçenin içindeki
Serv-i revanı güldür gül
Cevap: abcb dddb eeeb (Düz kafiye)
Kafiye (Uyak) Çeşitleri
- Yarım Kafiye
- Tam Kafiye
- Zengin Kafiye
- Cinaslı Kafiye
1. Yarım Kafiye
Sadece bir sesin benzemesiyle oluşan kafiye çeşididir.
Örnek:
………….ak
………. dök
………..çek
Örnekteki k sesleri yarım kafiyedir.
Örnek:
……………… belim
………………. dilim
………………. halim
………………..olsun
Örnekteki –im ekleri redif, l harfleri yarım kafiyedir.
SORU: Aşağıdaki şiirdeki kafiye ve redifleri bulun.
Üstümüzden gelen boran kış gibi
Şahin pençesinde yavru kuş gibi
Seher sabahında rüya düş gibi
Çağırta bağırta aldı dert beni
Cevap: Soruda “gibi” kelimeleri rediftir. Ş harfleri ise yarım kafiyedir.
SORU: Aşağıdaki şiirdeki kafiye ve redifleri bulun.
Öldürüp kanıma girme
Gayrılara gönül verme
Ela gözlerine siyah sürme
Çekme beni öldürsün
Cevap: Soruda “-me” ekleri rediftir. R harfleri ise yarım kafiyedir.
2. Tam Kafiye
İki sesin benzerliğiyle yapılan kafiyelerdir.
Örnek:
Çimenler üstünde üç beş damla kan
Gözünü nefretle kapatır ceylan
Örnekteki “an” harfleri tam kafiyedir.
Örnek:
Çırpınır ağzında bir demek kekik
Kör avcı her şeye çekilmez tetik
Örnekteki “ik” harfleri tam kafiyedir.
SORU: Aşağıdaki şiirlerdeki kafiye ve redifleri bulunuz.
1. Akşam lekesiz, saf, iyi bir güz gibi akşam
Ta karşı bayırlarda tutuşmuş iki üç çam
2. Zapt ettiğin iklime havari gibi girdin
Dünyaya o gün sen medeni fethi getirdin
3. Gece oldu yandım
Tepeden tırnağa donandım
Cevap:
1. beyitte “am” tam kafiyedir. Redif yoktur.
2. beyitte “-di-n” ekleri aynı ek oldukları için rediftir.
3. beyitte “-dı ve –m” ekleri rediftir. “an” tam kafiyedir.
3. Zengin Kafiye
En az üç sesin benzerliğiyle yapılan kafiyedir.
Örnek:
Başında şakladıkça atlıların kırbacı
Anla ki her gün sana hız veriyor bir acı
Örnekteki “acı” ifadeleri zengin kafiyedir.
Örnek:
Bir alem ki gökler boru içinde
Akıl olmazların zoru içinde
Üst üste sorular soru içinde
Örnekteki “içinde” kelimeleri rediftir. “oru” ifadeleri zengin kafiyedir.
SORU: Aşağıdaki şiirlerdeki kafiye ve redifleri bulun.
1. Korkma sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak
Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak
2. Eylülde melul oldu gönül soldu da lale
Bir kaküle meyletti gönül geldi bu hale
3. Açılmış ufuklar karşıda
Hayalin adım adım çarşıda
Cevap:
1. beyitte “cak” ifadeleri zengin kafiyedir.
2. beyitte “ale” ifadeleri zengin kafiyedir.
3. beyitte “-da” ekleri rediftir. “arşı” bölümleri zengin kafiyedir.
4. Cinaslı Kafiye
Sesteş kelimelerle yapılan kafiyedir. Aynı seslerden oluşan fakat farklı anlamlar taşıyan kelimelerle yapılır.
Örnek:
Kalem böyle çalınmıştır yazıma
Yazım kışa uymaz, kışım yazıma
Örnekteki “yazıma” kelimeleri aynı seslerden oluşan fakat anlamı farklı kelimeler oldukları için cinaslı kafiye olurlar.
DİKKAT: Redif aynı anlamlı kelimelerin tekrarıyla yapılır. Cinaslı kafiyede ise kelimelerin anlamı farklıdır.
SORU: Aşağıdaki şiirlerdeki kafiye ve redifleri bulun.
1. Dönülmez akşamın ufkundayız, vakit çok geç,
Bu son fasıldır ey ömrüm, nasıl geçersen geç.
2. Niçin kondun a bülbül,
Kapımdaki asmaya.
Ben yârimden vazgeçmem,
Götürseler asmaya.
Cevap:
1. beyitte “geç” kelimeleri cinaslı kafiyedir.
2. dörtlükte “asmaya” kelimeleri cinaslı kafiyedir.
KAFİYE VE REDİF KONULU ÇÖZÜMLÜ TEST SORULARI
Aşağıdaki beyitlerin hangisinde "cinas" vardır? (1993 - ÖYS)
A) Gönlümle oturdum da hüzünlendim o yerde,
Sen nerdesin ey sevgili, yaz günleri nerde.
B) Kısmetindir gezdiren yer yer seni
Arşa çıksan akıbet yer yer seni.
C) Akşam lekesiz, sâf, iyi bir güz gibi akşam;
Ta karşı bayırlarda tutuşmuş iki üç çam
D) Gözlerin mahmûr olurmuş her zaman
Pek yamansın, pek yamansın, pek yaman.
E) Görmeden mecnunların sahrâdaki cem'iyyetin
Sevdiğim meşk-i nigâh eylersin âhûlarla sen
CEVAP: Bu sorunun doğru cevabı B şıkkıdır. "Yer yer" ifadesi ilk dizede "mekan mekan, oradan oraya" anlamında, ikinci dizede ise "toprak seni yer/tüketir" anlamında kullanılarak cinas yapılmıştır.
Yukarıdaki dörtlüğün uyağı, uyak örgüsü ve redifi sırasıyla aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
Bir münasip dostum olsa sırrım açar idim
Harc edüp eldeki varım cümleden geçer idim
Tuti dilin agu verse nûş edip içer idim
Aşıklara ölüm gelmez tatlıdır ballar gibi
A) Yarım uyak, aaab, -idim
B) Zengin uyak, abaa, -idim
C) Tam uyak, aaab, -ar idim
D) Tam uyak, aaba, -idim
E) Yarım uyak, aaab, -ar idim
CEVAP: E Şıkkı. Uyak: Yarım uyak ("ç" sesi) Uyak Örgüsü: aaab, Redif: -ar idim / -er idim
Yukarıdaki dörtlük için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
Bana nispet çıkmış yolun üstüne
Samur kürk giyinmiş alın üstüne
Taramış saçların belin üstüne
Bir elma yanaklı sim gerdanlıdır
A) 11'li hece ölçüsü kullanılmıştır.
B) Ulama yapılmıştır.
C) Redif kullanılmıştır.
D) Düz uyak örgüsü kullanılmıştır.
E) Zengin uyak kullanılmıştır.
CEVAP: E şıkkıdır. Şiirde “-ın üstüne” kısımları rediftir. Kafiye ise “l” harfiyle yarım kafiyedir.
Aşağıdakilerden hangisinde redif kullanılmamıştır?
A) Düştüm ateşlere durmaz yanarım
İçip aşkın dolusundan kanarım
B) Ne yaman bahçeli güllü goncalı
Sinemi vurdu bir kirpiği kancalı
C) Altı kardeş idik bindirdik ata
Kızılırmak' varınca oldu bir hata
D) Ne güzel yetmiş de dostumun bağı
El vurup gülleri dermenin çağı
E) Gördü gözüm kabul ettim ölümü
Geldi geçti hiç sormadı halimi
CEVAP: C şıkkıdır. Ata/hata kelimeleri arasında redif olabilecek herhangi bir ortak ek ya da kelime yoktur.
Aşağıdaki dizelerin hangisinde farklı bir uyak kullanılmıştır?
A) Kurtlarla düşmüşüm dağa
Kurt sesim ulaşmaz çağa
B) Çınlasın çağrılarla çın çın da çın
Çağ yıkarmış kaçın bulutlar kaçın
C) Ağam oğlan beyim oğlan
Canım olsun sana kurban
D) Bize mesken oldu kahveler hanlar
Yarin meclisinde oturan canlar
E) Aşk ile kendime biçtim kefenim
Dolayıp boynuma taktım resenim
CEVAP: B şıkkı. Diğer şıklarda ikişer ses benzerliğiyle tam kafiye kullanılırken bu şıkta “a-çın” sesleriyle dört ses benziyor yani zengin kafiye kullanılmıştır.
 Çeşitleri ve Redif Slayt PDF İndir ){kind=link}