Bilgi Köşesi
Divan edebiyatında belirli bir meslekte ünlenmiş kişilerin hayatlarından ve sanatlarından söz eden edebî türe tezkire denmiştir. Divan şairlerinin hayat hikâyelerini ve şairliklerini şiirlerinden örnekler vererek anlatan eserlere şuara tezkiresi (tezkiretü’ş- şu’ara, tezkire-i şu’ara) adı verilmiştir. Türk edebiyatında ilk tezkire Ali Şîr Nevâî’nin yazdığı Mecâlisü’n- Nefâis adlı eserdir. Anadolu sahasında yazılmış ilk tezkire ise Sehî Bey’in yazdığı Heşt-Bihişt adlı eserdir.
Bu bölümde Ara Metin başlığı altında geçen Usûlî adlı metnin soruları cevaplanmıştır.
Sıra Sizde
SORU: 1. Aşağıdaki adımları takip ederek çalışmayı yapınız.
a) Metinde anlamını tahmin edebileceğiniz kelimeleri belirleyerek arkadaşlarınızla paylaşınız.
✅ CEVAP:
Metinde anlamını tahmin edebileceğimiz kelimeler şunlardır: gûş, şu’arâ, tavattun, avdet, mesmû’, güftâr, ebyât, mezkûr, peyâm, ma’rifet.
b) Tahminlerinizi öğretmeninizin açıklamalarıyla karşılaştırarak kelimelerin doğru anlamlarını yazınız.
✅ CEVAP:
Gûş: kulak.
Şu’arâ: şairler.
Tavattun: bir yere yerleşme, yurt edinme.
Avdet: geri dönme.
Mesmû’: işitilmiş, duyulmuş.
Güftâr: söz, konuşma.
Ebyât: beyitler.
Mezkûr: adı geçen, sözü edilen.
Peyâm: haber, mesaj.
Ma’rifet: bilgi, bilme.
c) Belirlediğiniz kelimelerden 10 tanesini sınıfınızın kelime hazinesi panosuna yazınız. Her bir kelimeyi bir cümlede kullanınız.
✅ CEVAP:
Gûş: Söylediklerine dikkatle gûş verdi.
Şu’arâ: Şu’arâ, şiirleriyle dönemlerinin düşünce dünyasını yansıtmıştır.
Tavattun: Şair, uzun yıllar bu şehirde tavattun etmiştir.
Avdet: Bir süre sonra memleketine avdet etti.
Mesmû’: Bu sözler daha önce de tarafımdan mesmû’ olmuştu.
Güftâr: Şairin güftârında tasavvufi düşünceler önemli bir yer tutar.
Ebyât: Şair, gazelindeki ebyât ile düşüncelerini anlatmıştır.
Mezkûr: Mezkûr kişi, dönemin önemli şairlerinden biridir.
Peyâm: Ondan gelen peyâm bizi çok sevindirdi.
Ma’rifet: İnsan, öğrenerek ve çalışarak ma’rifet sahibi olur.
SORU: 2. Okuduğunuz Usûlî adlı tezkire metninin sizde uyandırdığı izlenimleri yazınız.
✅ CEVAP:
Metinde Usûlî’nin edebî özelliğinin yanında karakter özellikleri de verilmiş. Özellikle “Kırk yıldır ben kendime gelemedim; size nasıl geleyim?” sözü dikkatimi çekti. Gazelde de dünyanın geçiciliği ve insanın kendisini geliştirmesi gibi düşünceler üzerinde durulmuş. Bu yüzden metni hem bir şairin hayatını tanıtan hem de onun düşüncelerini gösteren bir eser olarak değerlendirdim.
SORU: 3. Metnin içerik, yapı, dil ve anlatım özelliklerinin yazıldığı dönem ve toplumla ilişkisini değerlendiriniz.
✅ CEVAP:
Metnin içeriğinde şairin hayatı, tasavvufi yönü ve şiirleri anlatıldığı için dönemin sanat ve düşünce anlayışı görülmektedir. Yapı olarak önce Usûlî’nin hayatından ve özelliklerinden söz edilmiş, daha sonra şiirlerinden örnek verilmiştir. Dilinde ise dönemin Osmanlı Türkçesine ait kelimeler ve tamlamalar oldukça fazladır. Tasavvufla ilgili düşüncelerin ve eski kelimelerin kullanılması, metnin yazıldığı dönemin kültürel ve edebî özelliklerini yansıtmaktadır.
SORU: 4. Tezkire metninden hareketle tezkirelerin biyografilerle ortak yönleri neler olabilir? Açıklayınız.
✅ CEVAP:
Tezkireler de biyografiler gibi bir kişinin hayatı hakkında bilgi verir. Kişinin doğduğu yer, yaptığı işler, kişilik özellikleri ve hayatındaki önemli olaylar anlatılabilir. Usûlî tezkiresinde olduğu gibi kişinin sanatçı yönüne ve eserlerine de yer verilebilir. Yani ikisinin ortak noktası, bir kişinin hayatını ve özelliklerini tanıtmasıdır.
SORU: 5. Tezkire metninde öğretici metinlerin hangi özelliklerinin bulunduğunu açıklayınız.
✅ CEVAP:
Metinde bir şairin hayatı ve özellikleri hakkında bilgi verilmesi öğretici metin özelliğidir. Bilgi verme ve tanıtma amacı vardır. Olaylar ve bilgiler anlaşılır bir düzen içinde aktarılmıştır. Ayrıca Usûlî’nin şiirlerinden örnek verilerek onun sanat anlayışı hakkında okuyucuya bilgi verilmiştir.
SORU: 6. Kişisel hayatı konu alan metinlerin edebî açıdan önemini arkadaşlarınızla tartışınız. Ulaştığınız sonuçları sınıfla paylaşınız.
✅ CEVAP:
Kişisel hayatı konu alan metinler, geçmişte yaşamış insanların hayatlarını ve düşüncelerini öğrenmemizi sağlar. Bu metinler sayesinde sanatçıların eserlerini hangi şartlarda ortaya koyduğunu daha iyi anlayabiliriz. Aynı zamanda dönemin sosyal ve kültürel özellikleri hakkında da bilgi ediniriz. Bu yüzden biyografi, tezkire, anı ve otobiyografi gibi türler hem edebiyat hem de geçmişi tanımak açısından önemlidir.
0 Yorumlar
Yorumlarınızı bekliyorum.